Adhyaya 66

ਅਧਿਆਇ 66 ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਹੈ ਕਿ ਸੀਤਾ ਦੇ ਵਨ-ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲਮੀਕੀ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਲੇ ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਲਵ ਨੂੰ ਵੇਦ, ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਿਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਗਾਇਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਤੱਕ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਰੁਣ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਸੀਤਾ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਾਲਮੀਕੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਨਾਲ ਆਸ਼੍ਰਮ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਸੀਤਾ ਦੁਖ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਦੀ ਹੈ ਪਰ ਆਪ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਬਾਲਕ ਰਾਮਾਯਣ ਗਾਂਦੇ ਹਨ; ਰਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਾਤਸ੍ਯਾਯਨ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਲਮੀਕੀ ਨੇ ਰਾਮਾਯਣ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਰਚੀ—ਇਸ ਨਾਲ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀ ਦੀ ਘਟਨਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ/ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।