Adhyaya 59

ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਂਟਿਆਂ ਦੇ ਘਾਵ, ਦਾਵਾਨਲ, ਹਿੰਸਕ ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਸੀਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸੀਤਾ ਸੱਚ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤਿਆਗ ਦਾ ਕਾਰਨ—ਲੋਕ-ਅਫ਼ਵਾਹ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਾ—ਦੱਸਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸੀਤਾ ਬਾਰੰਬਾਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਰਹੀ ਅਸੰਗਤਤਾ ਤੇ ਅਨਿਆਇਕ ਨਿੰਦਾ ਉੱਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਕਰੁਣ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਰਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕੀ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਨਕ ਦੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਆਚਾਰਯ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਸੀਤਾ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਰਾਮ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਉਪਰੰਤ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਾਲਮੀਕੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਤੇ ਲਵ ਘਾਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਲਵ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦ, ਧਨੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਰਾਮਾਯਣ ਦੀ ਸ਼ਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।