Adhyaya 49

ਰਾਮ ਦੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦਾ ਘੋੜਾ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਭਾਰਤ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਘੋੜਾ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਕੁੰਡਲ ਨਗਰੀ (ਸੁਰਥ ਦੀ ਨਗਰੀ) ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਕਤੀ-ਧਰਮ ਵਾਲੀ ਆਦਰਸ਼ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਾਂਗ ਵਰਣਿਤ ਹੈ—ਰੋਜ਼ ਤੁਲਸੀ ਤੇ ਅਸ਼ਵੱਥ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਰਾਮ-ਮੰਦਰ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼-ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ। ਰਾਜਾ ਸੁਰਥ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਘੋੜਾ ਫੜਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਇਸ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਯਮ (ਅੰਤਕ) ਸਾਧੂ ਦੇ ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਰਮ ਦੇ ਨਾਸਵੰਤ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਰਾਮ-ਭਕਤੀ ਦੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮਹਾਤਮ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਦ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਸੁਰਥ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਹਟਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਕਤੀ-ਵਿਰੋਧੀ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਝਿੜਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਯਮ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਤ ਸੁਰਥ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਰਾਮ ਉਸ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਰਨਗੇ। ਫਿਰ ਸੁਰਥ ਘੋੜਾ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਈ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।