Adhyaya 46

ਅਧਿਆਇ 46 ਸ਼ੇਸ਼–ਵਾਤਸ੍ਯਾਯਨ ਦੇ ਸੰਵਾਦ-ਚੌਕਠੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮਾਸ਼੍ਵਮੇਧ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਜੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਤੋਤ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਰੰਗੀ ਤ੍ਰਿਕਾਰਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੱਸ ਕੇ ਕਥਾ ਏਕਤਾ-ਉਪਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀ ਹੈ: ਪਾਰਵਤੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਨਰਕ-ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਰਾਜਾ ਵੀਰਮਣੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਅੱਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਰਾਜਾ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦਾ ਘੋੜਾ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਯਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਰਾਮ ਰਤਨ-ਰਥ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੀਲਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰੀ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।