Adhyaya 36

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅੰਦਰ ਲੋਮਸ਼ ਮੁਨੀ, ਸ਼ਾਰਣਯਕ/ਆਰਣਯਕ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ-ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਸ਼ਨ—“ਜਿਸ ਰਾਮ ਦਾ ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਉਂ ਅਵਤਰੇ?”—ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰੁਣਾ ਕਰਕੇ, ਦੁੱਖ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਉਧਾਰਨ ਲਈ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਦੇ ਹਨ। ਲੋਮਸ਼ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਮੁੱਖ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦੇ ਹਨ—ਤਾਟਕਾ-ਵਧ, ਅਹਲਿਆ ਦਾ ਉੱਧਾਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਸੀਤਾ-ਵਿਵਾਹ, ਵਨਵਾਸ, ਸੀਤਾ-ਹਰਣ, ਲੰਕਾ-ਅਭਿਆਨ ਅਤੇ ਰਾਵਣ-ਵਧ। ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਥੀ, ਪੱਖ ਅਤੇ ਮਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਜ ਕਰਕੇ ਕਥਾ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਕੈਲੰਡਰ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ-ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਪੂਜਨ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਥਾ ਰਾਮਾਸ਼ਵਮੇਧ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ—ਅਗਸਤ੍ਯ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਘੋੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ, ਅਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਮ-ਕਥਾ ਦਾ ਸਾਧੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਣਨ।