Adhyaya 24

ਜਦੋਂ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦਾ ਘੋੜਾ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਦੌੜ ਪਿਆ। ਉਹ ਐਸੇ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਟੁੱਟੇ ਦਲਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਖਰੇ ਪਏ ਸਨ। ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਦਮਨ (ਸੁਬਾਹੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) ਸੀ—ਘੋੜਾ-ਸੰਭਾਲ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਸੰਹਾਰਕ ਯੋਧਾ। ਭਰਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਸ਼ਕਲ ਨੇ ਦਮਨ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਕੇ ਸੈਨਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਮੰਤ੍ਰ-ਸੰਯੁਕਤ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਦਵੰਦ ਵਧਦਾ ਗਿਆ—ਅਗਨਿ ਅਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵਰੁਣ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਵਾਯੁ ਅਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪਰਵਤ-ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਗੰਭੀਰ ਘਾਇਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਰਣਨੀਤਿਕ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਪਿਆ। ਤਕਨੀਕੀ ਪ੍ਰਬਲਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੁਸ਼ਕਲ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਅਤਿ-ਹਿੰਸਾ ਨਾ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਯਾਦ ਰੱਖੀ—ਵਿਜੈ ਧਰਮ-ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹੋਵੇ, ਕੇਵਲ ਬਲ-ਆਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਸਭ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਲ ਦੀ ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।