Adhyaya 23

ਰਾਮ-ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਪੱਤੇ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਅਤੇ ਯਾਕ-ਪੂੰਛ ਦੇ ਚੌਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਯਜ્ઞ-ਅਸ਼ਵ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਸੁਬਾਹੁ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਮਨ ਉਸ ਅਸ਼ਵ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਟੱਕਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਦੂਤ ਅਤੇ ਚਰ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸ਼ਵ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਥੀਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਘਣੇ ਦਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦਮਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪਾਗ੍ਰਯ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਿਕ ਯੁੱਧ-ਕਾਵਿ ਦੀ ਗੂੰਜ ਛਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਮਨ ਆਪਣੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮਤਾ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਚੰਡ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਤਾਪਾਗ੍ਰਯ ਨੂੰ ਲੱਗ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਠਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਰੀ ਸੈਨਾ ਟੁੱਟ ਕੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਵੱਲ ਹਟਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਮਨ ਜਿੱਤ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ—ਅਗਲੇ ਉਤਕਰਸ਼ ਲਈ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।