Adhyaya 14

Verse 1

शेष उवाच । अथ स्वागतसंतुष्टं शत्रुघ्नं प्राह भूमिपः । रघुनाथकथां श्रेष्ठां शुश्रूषुः पुरुषर्षभः

ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਸਵਾਗਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੂੰ ਧਰਤੀਪਤੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਰਘੁਨਾਥ ਦੀ ਉੱਤਮ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕ ਉਹ ਪੁਰੁਸ਼-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ।

Verse 2

सुमद उवाच । कच्चिदास्ते सुखं रामः सर्वलोकशिरोमणिः । भक्तरक्षावतारोऽयं ममानुग्रहकारकः

ਸੁਮਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕੀ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਭਕਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਵਤਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।”

Verse 3

धन्या लोका इमे पुर्यां रघुनाथमुखांबुजम् । ये पिबंत्यनिशं चाक्षिपुटकैः परिमोदिताः

ਧੰਨ ਹਨ ਇਸ ਨਗਰੀ ਦੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਪਿਆਲਿਆਂ ਨਾਲ ਰਘੁਨਾਥ (ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ) ਦੇ ਕਮਲ-ਸਮ ਮੁਖ ਨੂੰ ਅਨਵਰਤ ਨਿਹਾਰਦੇ ਤੇ ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 4

अर्थजातं मदीयं च नितरां पुरुषर्षभ । कृतार्थं कुलभूम्यादि वस्तुजातं महामते

ਹੇ ਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘ, ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਧਨ ਅਤੇ ਕੁਲ-ਭੂਮੀ, ਜਾਇਦਾਦ ਤੇ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

Verse 5

कामाक्षया प्रसादो मे कृतः पूर्वं दयार्द्रया । रघुनाथमुखांभोजं द्रक्ष्येद्य सकुटुंबकः

ਪਹਿਲਾਂ ਦਇਆ-ਭਰੀ ਕਾਮਾਖ੍ਯਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਕਮਲ-ਸਮ ਮੁਖ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 6

इत्युक्तवति वीरे तु सुमदे पार्थिवोत्तमे । सर्वं तत्कथयामास रघुनाथगुणोदयम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਵੀਰ ਸੂਮਦਾ—ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਨੇ ਫਿਰ ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਮਹਿਮਾ-ਉਦਯ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।

Verse 7

त्रिरात्रं तत्र संस्थित्य रघुनाथानुजः परम् । गंतुं चकार धिषणां राज्ञा सह महामतिः

ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਟਿਕ ਕੇ, ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਮਹਾਮਤੀ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ।

Verse 8

तज्ज्ञात्वा सुमदः शीघ्रं पुत्रं राज्येऽभ्यषेचयत् । शत्रुघ्नेन महाराज्ञा पुष्कलेनानुमोदितः

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਸੁਮਦ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ; ਮਹਾਰਾਜ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਲ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨੋਂ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।

Verse 9

वासांसि बहुरत्नानि धनानि विविधानि च । शत्रुघ्नसेवकेभ्योऽसौ प्रादात्तत्र महामतिः

ਉੱਥੇ ਉਸ ਮਹਾਮਤਿ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ, ਅਨੇਕ ਰਤਨ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਧਨ ਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 10

ततो गमनमारेभे मंत्रिभिर्बहुवित्तमैः । पत्तिभिर्वाजिभिर्नागैः सदश्वैरथ कोटिभिः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਆਰੰਭੀ—ਅਤਿ ਧਨਵਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਰਥਾਂ ਨਾਲ।

Verse 11

शत्रुघ्नः सहितस्तेन सुमदेन धनुर्भृता । जगाम मार्गे विहसन्रघुनाथप्रतापभृत्

ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਉਸ ਧਨੁਧਾਰੀ ਸੁਮਦ ਦੇ ਨਾਲ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਰਘੁਨਾਥ (ਰਾਮ) ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 12

पयोष्णीतीरमासाद्य जगाम स हयोत्तमः । पृष्ठतोऽनुययुः सर्वे योधा वै हयरक्षिणः

ਪਯੋਸ਼ਣੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਘੋੜਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ—ਘੋੜੇ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ—ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ।

Verse 13

आश्रमान्विविधान्पश्यन्नृषीणां सुतपोभृताम् । तत्रतत्र विशृण्वानो रघुनाथगुणोदयम्

ਤਪੱਸਿਆ-ਧਨਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਉਭਰਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 14

इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे । च्यवनोपाख्यानंनाम चतुर्दशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਾਤਾਲਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਾਤਸਿਆਯਨ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਅੰਦਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, “ਚ੍ਯਵਨ ਉਪਾਖਿਆਨ” ਨਾਮਕ ਚੌਦਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 15

इति शृण्वञ्छुभा वाचो मुनीनां परितः प्रभुः । तुतोष भक्त्युत्कलितचित्तवृत्तिभृतां महान्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਚੌਫੇਰੇ ਮੁਨੀਵਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ—ਉਹ ਮਹਾਨ—ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋਏ ਚਿੱਤ-ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 16

ददर्श चाश्रमं शुद्धं जनजंतुसमाकुलम् । वेदध्वनिहताशेषा मंगलं शृण्वतां नृणाम्

ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ; ਉੱਥੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਸਭ ਅਮੰਗਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਮੰਗਲਮਈ ਪਾਠ ਸੁਣਦੇ ਸਨ।

Verse 17

अग्निहोत्रहविर्धूम पवित्रितनभोखिलम् । मुनिवर्यकृतानेक यागयूपसुशोभितम्

ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨੇ ਸਾਰਾ ਆਕਾਸ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੁਨੀਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਅਨੇਕ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਯੂਪ-ਸਤੰਭਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 18

यत्र गावस्तु हरिणा पाल्यंते पालनोचिताः । मूषका न खनंत्यस्मिन्बिडालस्य भयाद्बिलम्

ਜਿਥੇ ਰੱਖਿਆ-ਯੋਗ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਹਰਿਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਪਾਲਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਥਾਂ ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਚੂਹੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਖੋਦਦੇ।

Verse 19

मयूरैर्नकुलैः सार्द्धं क्रीडंति फणिनोनिशम् । गजैः सिंहैर्नित्यमत्र स्थीयते मित्रतां गतैः

ਰਾਤ ਨੂੰ ਫਣੀ ਸੱਪ ਮੋਰਾਂ ਅਤੇ ਨੇਵਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹਾਥੀ ਤੇ ਸਿੰਘ ਸਦਾ ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 20

एणास्तत्रत्य नीवारभक्षणेषु कृतादराः । न भयं कुर्वते कालाद्रक्षिता मुनिवृंदकैः

ਉੱਥੇ ਦੇ ਹਰਿਣ ਉਸ ਦੇਸੀ ਨੀਵਾਰ (ਜੰਗਲੀ ਚੌਲ) ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਮੁਨੀ-ਵ੍ਰਿੰਦਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲ (ਮੌਤ) ਦਾ ਕੋਈ ਭਯ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 21

गावः कुंभसमोधस्का नंदिनी समविग्रहाः । कुर्वंति चरणोत्थेन रजसेलां पवित्रिताम्

ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਥਣ ਘੜਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਨੰਦਿਨੀ ਸਮਾਨ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਖੁਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 22

मुनिवर्याः समित्पाणि पद्मैर्धर्मक्रियोचिताम् । दृष्ट्वा पप्रच्छसुमतिं सर्वज्ञं राम मंत्रिणम्

ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਿਧਾ ਧਾਰੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਧਰਮਕ੍ਰਿਆ-ਯੋਗ ਸੁਮਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸਰਵਜ੍ਞ ਮੰਤਰੀ ਸੁਮਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 23

शत्रुघ्न उवाच । सुमते कस्य संस्थानं मुनेर्भाति पुरोगतम् । निर्वैरिजंतु संसेव्यं मुनिवृंदसमाकुलम्

ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਮਤੀ, ਅੱਗੇ ਜੋ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਇਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਸ ਮੁਨੀ ਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਨਿਰਵੈਰ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਨਿਗਣਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।”

Verse 24

श्रोष्यामि मुनिवार्तां च विदधामि पवित्रताम् । निजं वपुस्तदीयाभिर्वार्ताभिर्वर्णनादिभिः

“ਮੈਂ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਤਾਂ ਸੁਣਾਂਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਉਪਜਾਵਾਂਗਾ; ਉਹੀ ਕਥਾਵਾਂ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਦਿ ਕਰਕੇ—ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਤਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨਗੀਆਂ।”

Verse 25

इति श्रुत्वा महद्वाक्यं शत्रुघ्नस्य महात्मनः । कथयामास सचिवो रघुनाथस्य धीमतः

ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਨਾਥ (ਰਾਮ) ਦੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਚਿਵ ਨੇ ਤਦੋਂ ਉਹ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ।

Verse 26

सुमतिरुवाच । च्यवनस्याश्रमं विद्धि महातापसशोभितम् । निर्वैरिजंतुसंकीर्णं मुनिपत्नीभिरावृतम्

ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਨੂੰ ਚ੍ਯਵਨ ਮੁਨੀ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਜਾਣੋ—ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਨਿਰਵੈਰ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।”

Verse 27

योऽसौ महामुनिः स्वर्गवैद्ययोर्भागमादधात् । स्वायंभुवमहायज्ञे शक्रमानविभेदनः

ਉਹੀ ਮਹਾਮੁਨੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੂ ਦੇ ਮਹਾਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵ-ਵੈਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਭਾਗ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਮਾਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 28

महामुनेः प्रभावोऽयं न केनापि समाप्यते । तपोबलसमृद्धस्य वेदमूर्तिधरस्य ह

ਮਹਾਮੁਨੀ ਦੀ ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਪੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ; ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੀ।

Verse 29

श्रुत्वा रामानुजो वार्तां च्यवनस्य महामुनेः । सर्वं पप्रच्छ सुमतिं शक्रमानादिभंजनम्

ਚ੍ਯਵਨ ਮਹਾਮੁਨੀ ਬਾਰੇ ਵਾਰਤਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸੁਮਤੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ—ਉਸ ਸੁਮਤੀ ਨੂੰ ਜੋ ਇੰਦਰ ਆਦਿਕਾਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਭੰਨਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

Verse 30

शत्रुघ्न उवाच । कदासौ दस्रयोर्भागं चकार सुरपंक्तिषु । किं कृतं देवराजेन स्वायंभुव महामखे

ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਸ ਨੇ ਦੇਵ-ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਸ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਭਾਗ ਦਿੱਤਾ? ਅਤੇ ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਦੇ ਮਹਾਮਖ ਵਿੱਚ ਦੇਵਰਾਜ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?”

Verse 31

सुमतिरुवाच । ब्रह्मवंशेऽतिविख्यातो मुनिर्भृगुरिति श्रुतः । कदाचिद्गतवान्सायं समिदाहरणं प्रति

ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮੁਨੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭ੍ਰਿਗੁ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਸਮਿਧਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ।”

Verse 32

तदा मखविनाशाय दमनो राक्षसो बली । आगत्योच्चैर्जगादेदं महाभयकरं वचः

ਤਦ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ, ਬਲਵਾਨ ਰਾਖਸ਼ ਦਮਨ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਮਹਾਭਯੰਕਰ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 33

कुत्रास्ति मुनिबंधुः स कुत्र तन्महिलानघा । पुनः पुनरुवाचेदं वचो रोषसमाकुलः

“ਉਹ ਮੁਨੀ ਦਾ ਬੰਧੂ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨਾਰੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?” ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋਇਆ ਉਹ ਇਹ ਬਚਨ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਚਾਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 34

तदाहुतवहो ज्ञात्वा राक्षसाद्भयमागतम् । दर्शयामास तज्जायामंतर्वत्नीमनिंदिताम्

ਤਦ ਆਹੁਤਵਹ ਅਗਨੀ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਰਾਖਸ਼ ਤੋਂ ਭਯ ਆ ਪਿਆ ਹੈ; ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਇਆ—ਨਿੰਦਾਰਹਿਤ ਅਤੇ ਗਰਭਵਤੀ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 35

जहार राक्षसस्तां तु रुदंतीं कुररीमिव । भृगो रक्षपते रक्ष रक्ष नाथ तपोनिधे

ਤਦ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਜੋ ਕੁਰਰੀ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਰੋਂਦੀ ਸੀ। “ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ! ਹੇ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਥ! ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ—ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਹੇ ਤਪੋਨਿਧੇ!”

Verse 36

एवं वदंतीमार्तां तां गृहीत्वा निरगाद्बहिः । दुष्टो वाक्यप्रहारेण बोधयन्स भृगोः सतीम्

ਇਉਂ ਆਰਤ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਕਠੋਰ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਘਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਤਾਣਦਾ ਤੇ ਉਕਸਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 37

ततो महाभयत्रस्तो गर्भश्चोदरमध्यतः । पपात प्रज्वलन्नेत्रो वैश्वानर इवांगजः

ਫਿਰ ਮਹਾਂਭਯ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਗਰਭ ਪੇਟ ਦੇ ਮੱਧੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਅੱਖਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਹਕਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਅਗਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 38

तेनोक्तं मा व्रजाशु त्वं भस्मी भव सुदुर्मते । न हि साध्वी परामर्शं कृत्वा श्रेयोऽधियास्यसि

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਨਾ ਜਾ, ਤੁਰੰਤ ਰੁਕ ਜਾ, ਹੇ ਕੁਮਤਿ ਵਾਲੀ। ਭਸਮ ਹੋ ਜਾ! ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਧਵੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਅਜਿਹੇ ਅਨੁਚਿਤ ਆਚਰਨ ਦਾ ਪਰਾਮਰਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਸੱਚਾ ਸ਼੍ਰੇਯ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੀ।”

Verse 39

इत्युक्तः स पपाताशु भस्मीभूतकलेवरः । माता तदार्भकं नीत्वा जगामाश्रममुन्मनाः

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮਾਤਾ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਮਨ ਵਿਹਲ ਹੋਈ, ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 40

भृगुर्वह्निकृतं सर्वं ज्ञात्वा कोपसमाकुलः । शशाप सर्वभक्षस्त्वं भव दुष्टारिसूचक

ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਅਗਨੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾ।”

Verse 41

तदा शप्तोऽतिदुःखार्तो जग्राहांघ्र्याशुशुक्षणिः । कुरु मेऽनुग्रहं स्वामिन्कृपार्णव महामते

ਤਦ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ (ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ) ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। “ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਸਵਾਮੀ—ਹੇ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਹੇ ਮਹਾਮਤਿ!”

Verse 42

मयानृतं वचोभीत्या कथितं न गुरुद्रुहा । तस्मान्ममोपरि कृपां कुरु धर्मशिरोमणे

ਡਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਝੂਠੇ ਬਚਨ ਕਹਿ ਦਿੱਤੇ; ਮੈਂ ਗੁਰੂ-ਦ੍ਰੋਹੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।

Verse 43

तदानुग्रहमाधाच्च सर्वभक्षो भवाञ्छुचिः । इत्युक्तवान्हुतभुजं दयार्द्रो मुनितापसः

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਕਿਰਪਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ, ਦਇਆ-ਭਿੱਜੇ ਤਪਸਵੀ ਮੁਨੀ ਨੇ ਹੁਤਭੁਜ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਭੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੋ, ਪਰ ਸਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹੀਂ।”

Verse 44

गर्भाच्च्युतस्य पुत्रस्य जातकर्मादिकं शुचिः । चकार विधिवद्विप्रो दर्भपाणिः सुमंगलः

ਗਰਭ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ, ਸ਼ੁੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਸੁਮੰਗਲ ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦਰਭਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ—ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਤਕਰਮ ਆਦਿ ਸਭ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 45

च्यवनाच्च्यवनं प्राहुः पुत्रं सर्वे तपस्विनः । शनैःशनैः स ववृधे शुक्ले प्रतिपदिंदुवत्

ਚ੍ਯਵਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਤਪਸਵੀ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ “ਚ੍ਯਵਨ” ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਦਾ ਚੰਦ।

Verse 46

स जगाम तपः कर्तुं रेवां लोकैकपावनीम् । शिष्यैः परिवृतः सर्वैस्तपोबलसमन्वितैः

ਉਹ ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ ਰੇਵਾ—ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ—ਵੱਲ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਸਭ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਸਮਪੰਨ ਸੀ।

Verse 47

गत्वा तत्र तपस्तेपे वर्षाणामयुतं महान् । अंसयोः किंशुकौ जातौ वल्मीकोपरिशोभितौ

ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦੋ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਉੱਗ ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਰਲੇ ਵਲਮੀਕ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ੋਭਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 48

मृगा आगत्य तस्यांगे कंडूं विदधुरुत्सुकाः । न किंचित्स हि जानाति दुर्वारतपसावृतः

ਹਿਰਣ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਖੁਜਲੀ ਨੂੰ ਖੁਰਚਣ ਲੱਗੇ; ਪਰ ਉਹ ਅਦਮ੍ਯ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਆਵਰਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।

Verse 49

कदाचिन्मनुरुद्युक्तस्तीर्थयात्रां प्रति प्रभुः । सकुटुंबो ययौ रेवां महाबलसमावृतः

ਇੱਕ ਵਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਮਨੂ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਉਦਯੁਕਤ ਹੋਇਆ; ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਉਹ ਮਹਾਨ ਬਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰੇਵਾ (ਨਰਮਦਾ) ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 50

तत्र स्नात्वा महानद्यां संतर्प्य पितृदेवताः । दानानि ब्राह्मणेभ्यश्च प्रादाद्विष्णुप्रतुष्टये

ਉਥੇ ਮਹਾਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ।

Verse 51

तत्कन्या विचरंती सा वनमध्ये इतस्ततः । सखीभिः सहिता रम्या तप्तहाटकभूषणा

ਉਹ ਕਨਿਆ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਵਿਹਰਦੀ ਫਿਰਦੀ ਸੀ; ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਤ ਸੁੰਦਰ, ਅਤੇ ਤਪਤ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ।

Verse 52

तत्र दृष्ट्वाथ वल्मीकं महातरुसुशोभितम् । निमेषोन्मेषरहितं तेजः किंचिद्ददर्श सा

ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਲਮੀਕ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਤੇਜ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਝਪਕਣ-ਨਾ ਝਪਕਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਡੋਲ ਸੀ।

Verse 53

गत्वा तत्र शलाकाभिरतुदद्रुधिरं स्रवत् । दृष्ट्वा राज्ञांगजा खेदं प्राप्तवत्यतिदुःखिता

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸੂਈਆਂ ਨਾਲ (ਉਸ ਨੂੰ) ਛੇਦਿਆ; ਲਹੂ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਦੁੱਖ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਆਪ ਅਤਿ ਵਿਹਲ ਤੇ ਵਿਸਾਦੀ ਹੋ ਗਈ।

Verse 54

न जनन्यै तथा पित्रे शशंसाघेन विप्लुता । स्वयमेवात्मनात्मानं सा शुशोच भयातुरा

ਪਾਪ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਦਬੀ ਹੋਈ ਉਸ ਨੇ ਨਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਨਾ ਪਿਉ ਨੂੰ। ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰੋਈ—ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 55

तदा भूश्चलिता राजन्दिवश्चोल्का पपात ह । धूम्रा दिशो भवन्सर्वाः सूर्यश्च परिवेषितः

ਤਦ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉਠੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਲਕਾ ਡਿੱਗੀ। ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਮਲਿਨ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗਿਰਦ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਛਾ ਗਿਆ।

Verse 56

तदा राज्ञो हया नष्टा हस्तिनो बहवो मृताः । धनं नष्टं रत्नयुतं कलहोभून्मिथस्तदा

ਤਦ ਰਾਜੇ ਦੇ ਘੋੜੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ, ਬਹੁਤੇ ਹਾਥੀ ਮਰ ਗਏ। ਰਤਨਾਂ ਸਮੇਤ ਧਨ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਝਗੜਾ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

Verse 57

तदालोक्य नृपो भीतः किंचिदुद्विग्नमानसः । जनानपृच्छत्केनापि मुनये त्वपराधितम्

ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ ਨ੍ਰਿਪ ਡਰ ਗਿਆ, ਮਨ ਕੁਝ ਵਿਹਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਿਸ ਨੇ ਇਸ ਮੁਨੀ ਦਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੈ?”

Verse 58

पारंपर्येण तज्ज्ञात्वा स्वपुत्र्याः परिचेष्टितम् । ययौ सुदुःखितस्तत्र समृद्धबलवाहनः

ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਖ਼ਬਰ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ; ਤੱਥਾਪਿ ਬਲ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 59

तं वै तपोनिधिं वीक्ष्य महता तपसायुतम् । स्तुत्वा प्रसादयामास मुनिवर्य दयां कुरु

ਉਸ ਤਪ-ਨਿਧਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਮੰਗੀ: “ਹੇ ਮੁਨਿਵਰ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।”

Verse 60

तस्मै तुष्टो जगादायं मुनिवर्यो महातपाः । तवात्मजाकृतं सर्वमुत्पाताद्यमवेहि तत्

ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਤਪਾ ਮੁਨਿਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਤਪਾਤ ਆਦਿ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਏ ਹਨ।”

Verse 61

तव पुत्र्या महाराज चक्षुर्विस्फोटनं कृतम् । बहुसुस्राव रुधिरं जानती त्वामुवाच न

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੇਰੀ ਧੀ ਨੇ (ਕਿਸੇ ਦਾ) ਨੇਤਰ ਫਾੜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚੋਟ ਕੀਤੀ; ਬਹੁਤ ਰਕਤ ਵਹਿ ਨਿਕਲਿਆ। ਪਰ ਸੱਚ ਜਾਣਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ।

Verse 62

तस्मादियं महाभूप मह्यं देया यथाविधि । ततश्चोत्पातशमनं भविष्यति न संशयः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਭੂਪ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ; ਤਦ ਉਤਪਾਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ਮਨ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 63

तच्छ्रुत्वा दुःखितो राजा प्रज्ञाचाक्षुष आत्मजाम् । ददौ कुलवयोरूप शीललक्षणसंयुताम्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੀ—ਪ੍ਰਜ్ఞਾ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਜੋ ਉੱਚ ਕੁਲ, ਯੋਗ ਉਮਰ ਤੇ ਰੂਪ, ਸੁਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਸੀ, ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 64

दत्ता यदा नृपेणेयं कन्या कमललोचना । तदोत्पाताः शमं याताः सर्वे मुनिरुषोद्गताः

ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਸ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ (ਵਿਵਾਹ ਲਈ) ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਸਾਰੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਠਹਿਰ ਗਏ।

Verse 65

राजा दत्त्वात्मजां तस्मै मुनये तपसांनिधे । प्राप स्वां नगरीं भूयो दुःखितोऽयं दयायुतः

ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਉਸ ਤਪਸਿਆ-ਨਿਧਿ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ—ਦਿਲੋਂ ਦੁਖੀ, ਪਰ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।