Adhyaya 103

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਾਖ/ਮਾਧਵ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਉਪਸੰਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਧਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯਮ–ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਵਾਦ ਦਾ ਸੰਦਰਭ ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਕੇ ਹਰ ਸਾਲ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵਰਤਮਾਨ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ—ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ—ਕਰਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾਧਵ (ਵਿਸ਼ਣੁ/ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਥਾ ਧਿਆਨ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀ ਹੈ। ਗੌਤਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਧਿਆਨ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਰਤਨ-ਮੰਡਪ, ਕਮਲਾਸਨ ਅਤੇ ਮੁਕੁੰਦ ਦਾ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਗਾਂਵਾਂ, ਗੋਪ, ਗੋਪੀਆਂ, ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਜੀਵ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮਕਾਂਡ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਇਕੋ ਸਾਧਨਾ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮਾਰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।