Adhyaya 102

ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਵੈਸ਼ਾਖ (ਮਾਧਵ) ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅੰਦਰ ਯਮ ਅਤੇ ਹਰਿ-ਦੂਤਾਂ ਦੇ ਪਰਲੋਕੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਖੁਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਦੁਖ ਭੋਗ ਰਹੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇੱਕ ਦਯਾਲੁ ਰਾਜਾ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਤਿਆਗ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਆਪਣਾ ਪੁੰਨ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਆਪ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਵੇ। ਹਰਿ ਦੇ ਦੂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਇਆ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਧਿਆਇ ਵੈਸ਼ਾਖ ਦੇ ਵਰਤ-ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਪੂਜਾ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਅਨੰਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਵਰੁਣ, ਸੂਰਯ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਲੋਕ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ੀ ਮੰਨ ਕੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਪੁੰਨ-ਸੰਕ੍ਰਮਣ (ਪੁੰਨ ਦਾਨ) ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਬੀ, ਦਧੀਚੀ ਅਤੇ ਸਹਸ੍ਰਜਿਤ ਵਰਗੇ ਉਦਾਹਰਣ ਦਇਆ ਅਤੇ ਪਰਹਿਤ-ਤਿਆਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੰਨ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਨਰਕ ਦੇ ਪੀੜਤ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਆਪ ਇੱਕ ਐਸੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹੈ।