Adhyaya 10

Verse 1

शेष उवाच । इत्थं संशृण्वतो धर्मान्वसंतः समुपस्थितः । यत्र यज्ञ क्रियादीनां प्रारंभः सुमहात्मनाम्

ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਉਹ ਧਰਮ-ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਆ ਪਹੁੰਚੀ—ਜਦ ਮਹਾਤਮਾ ਲੋਕ ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 2

दृष्ट्वा तं समयं धीमान्वसिष्ठः कलशोद्भवः । रामचंद्रं महाराजं प्रत्युवाच यथोचितम्

ਉਹ ਸਮਾਂ ਉਚਿਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਲਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜ ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 3

वसिष्ठ उवाच । रामचंद्र महाबाहो समयः पर्यभूत्तव । हयो यत्र प्रमुच्येत यज्ञार्थं परिपूजितः

ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਮਚੰਦਰ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਤੇਰਾ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ—ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਸ਼ਵ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਥਾਨ ਤੇ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇ।”

Verse 4

सामग्री क्रियतां तत्र आहूयंतां द्विजोत्तमाः । करोतु पूजां भगवान्ब्राह्मणानां यथोचिताम्

“ਉੱਥੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਜਾਵੇ। ਭਗਵਾਨ ਯਥੋਚਿਤ ਰੀਤ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।”

Verse 5

दीनांधकृपणानां च दानं स्वांते समुत्थितम् । ददातु विधिवत्तेषां प्रतिपूज्याधिमान्य च

ਗਰੀਬਾਂ, ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਕੰਗਾਲਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ—ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਕਰੁਣਾ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਉੱਚਾ ਮਾਨ ਕਰੇ।

Verse 6

भवान्कनकसत्पत्न्या दीक्षितोऽत्र व्रतं चर । भूमिशायी ब्रह्मचारी वसुभोगविवर्जितः

ਤੂੰ ਸਤਪਤਨੀ ਕਨਕਾ ਵੱਲੋਂ ਇੱਥੇ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰ: ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਂ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਰਹਿ, ਅਤੇ ਧਨ ਤੇ ਸੁਖ-ਸਾਮਗਰੀ ਦੇ ਭੋਗ ਤੋਂ ਵਿਰਤ ਰਹਿ।

Verse 7

मृगशृंगधरः कट्यां मेखलाजिनदंडभृत् । करोतु यज्ञसंभारं सर्वद्रव्यसमन्वितम्

ਜੋ ਮ੍ਰਿਗ-ਸ਼ਿੰਗ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਕਮਰ ਤੇ ਮੇਖਲਾ ਬੰਨ੍ਹੇ, ਦੰਡ ਅਤੇ ਅਜਿਨ ਧਾਰੇ—ਉਹ ਸਭ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰੇ।

Verse 8

इति श्रुत्वा महद्वाक्यं वसिष्ठस्य यथार्थकम् । उवाच लक्ष्मणं धीमान्नानार्थपरिबृंहितम्

ਇਉਂ ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਮਹਾਨ, ਯਥਾਰਥ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 9

श्रीराम उवाच । शृणु लक्ष्मण मद्वाक्यं श्रुत्वा तत्कुरु सत्वरम् । हयमानय यत्नेन वाजिमेधक्रियोचितम्

ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ; ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਉਹੀ ਕਰ। ਯਤਨ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਯੋਗ ਘੋੜਾ ਲਿਆ ਆ।”

Verse 10

इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे । शत्रुघ्नशिक्षाकथनंनाम दशमोऽध्यायः

ਇਉਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਾਤਾਲਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਾਤਸ੍ਯਾਯਨ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਅੰਦਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, “ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮ ਦਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 11

लक्ष्मण उवाच । वीराकर्णय मे वचः सुमधुरं श्रुत्वा त्वरातः पुनः । कार्यं तत्क्षितिपालमौलिमुकुटैर्घृष्टांघ्रि रामाज्ञया । सेनां कालबलप्रभंजनबलप्रोद्यत्समर्थांगिनीं । सज्जां सद्रथहस्तिपत्तिसुहयारोहैर्विधे ह्यन्विताम्

ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵੀਰ, ਮੇਰੇ ਅਤਿ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਸੁਣ; ਸੁਣ ਕੇ ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਕਰ। ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮੌਲੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕੁਟ ਨਮਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਘਿਸਦੇ ਹਨ—ਸੈਨਾ ਤਿਆਰ ਕਰ: ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਬਲ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਚੰਡ, ਸਮਰਥ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ; ਚੰਗੇ ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਘੁੜਸਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਜੀ ਹੋਈ।”

Verse 12

सज्जीयतां वायुजवास्तुरंगास्तरंगमाला ललितांघ्रिपाताः । सदश्वचारैर्बहुशस्त्रधारिभिः संरोहिता वैरिबलप्रहारिभिः

ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ ਦੌੜ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਦੀ ਥਾਪ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗੇ; ਨਿਪੁੰਨ ਘੁੜਸਵਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵਾਰ, ਅਨੇਕ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਵੈਰੀ ਦੀ ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਤਪਰ।

Verse 13

संलक्ष्यतां हस्तिनः पर्वताभा आधोरणैः प्रासकुंताग्रहस्तैः । शूरैः सास्त्रैर्भूरिदानोपहाराः क्षीबाणस्ते सर्वशस्त्रास्त्रपूर्णाः

ਵੇਖੋ ਉਹ ਹਾਥੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਾਲ—ਅੰਕੁਸ਼ ਧਾਰੇ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਲੇ ਤੇ ਕੁੰਤ ਫੜੇ ਹੋਏ; ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੈਨਿਕ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਜੇ, ਬਹੁਤ ਦਾਨ-ਉਪਹਾਰ ਤੇ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ; ਮਸਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂਰਨ।

Verse 14

विततबहुसमृद्धिभ्राजमाना रथा मे पवनजवनवेगैर्वाजिभिर्युज्यमानाः । विविधरिपुविनाशस्मारकैरायुधास्त्रैर्भृतवलभिविभागानीयतां सूतवृंदैः

ਮੇਰੇ ਰਥ—ਵਿਸਤਾਰਤ ਤੇ ਅਤਿ-ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਿਪਦਿਪਾਉਂਦੇ, ਪਵਨ-ਵੇਗ ਵਰਗੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋਤੇ ਹੋਏ—ਵਿਭਿੰਨ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਜੇ, ਰਸਦ ਤੇ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਯਥੋਚਿਤ ਵੰਡ ਨਾਲ ਭਰੇ; ਸੂਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਇੱਥੇ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਣ।

Verse 15

पत्तयः शतशो मह्यमायांत्वस्त्राग्न्यपाणयः । हयमेधार्हवाहस्य रक्षणे विततोद्यमाः

ਸੈਂਕੜੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ ਮੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅੱਗ ਧਾਰੇ ਹੋਏ; ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਯੋਗ ਘੋੜੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁਟੇ ਰਹੇ।

Verse 16

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य लक्ष्मणस्य महात्मनः । सेनानी कालजिन्नामा कारयामास सज्जताम्

ਇਹ ਬਚਨ ਮਹਾਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੈਨਾਪਤੀ ਕਾਲਜਿਨ ਨਾਮਾ ਨੇ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 17

दशध्रुवकमंडितो लघुसुरोमशोभान्वितो विविक्तगलशुक्तिभृद्विततकंठको शेमणिः मुखे विशदकांतिधृत्त्वसितकांतिभृत्कर्णयोर्व्यराजत तदाह यो धृतकराग्ररश्मिच्छटः

ਦਸ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਸੁਖਮ ਕੋਮਲ ਰੋਮਾਂ ਦੀ ਛਟਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਮੋਤੀ ਧਾਰੇ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰਤਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਨਿਰਮਲ ਕਾਂਤੀ ਛਾ ਗਈ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀ-ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਕੁੰਡਲ ਦਮਕੇ; ਤਦ ਉਹ ਬੋਲਾ—ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਅਗਰਾਂ ਤੋਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਛਟਾ ਫੁੱਟਦੀ ਸੀ।

Verse 18

कलासंशोभितमुखः स्फुरद्रत्नविशोभितः । मुक्ताफलानां मालाभिः शोभितो निर्ययौ हयः

ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਕਲਾ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਸੀ; ਚਮਕਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਦਿਪਦਿਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਉਹ ਘੋੜਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ।

Verse 19

श्वेतातपत्ररचितः सितचामरशोभितः । बहुशोभापरीतांगो निर्ययौ हयराट्ततः

ਫਿਰ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਨਿਕਲਿਆ—ਸਫੈਦ ਛਤਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਸਫੈਦ ਚਾਮਰਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ; ਉਸ ਦਾ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਬਹੁਤ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 20

अग्रतो मध्यतश्चैके पृष्ठतः सैनिकास्तथा । देवा हरिं यथापूर्वं सेवंते सेवनोचितम्

ਕੁਝ ਸੈਨਿਕ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਪਿੱਛੇ। ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹਰਿ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸੇਵਾ-ਯੋਗ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 21

अथ सैन्यं समाहूय सर्वमाज्ञापयत्तदा । हस्त्यश्वरथपादातवृन्दैः सुबहुसंकुलम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ—ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਦਲਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਫੌਜ ਘਣੀ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 22

ततस्ततः समेतानां सैन्यानां श्रूयते ध्वनिः । ततो दुंदुभिनादोऽभूत्तस्मिन्पुरवरे तदा

ਫਿਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਤਦ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਨਾਦ ਉਠਿਆ।

Verse 23

तन्निनादेन शूराणां प्रियेण महता तदा । कंपंति गिरिशृंगाणि प्रासादा विचलंति च

ਤਦੋਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਦੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਗੱਜਣਾ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਕੰਬ ਉਠੀਆਂ, ਅਤੇ ਮਹਲ ਵੀ ਡੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 24

हेषारवो महानासीद्वाजिनां मुह्यतां नृप । रथांगघातसंघुष्टा धरा संचलतीव सा

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦ ਘੋੜੇ ਘਬਰਾ ਗਏ ਤਾਂ ਭਾਰੀ ਹਿਣਹਿਣਾਹਟ ਉਠੀ; ਰਥਾਂ ਦੇ ਪਹੀਿਆਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਮਾਨੋ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 25

चलितैर्गजयूथैश्च पृथ्वी रुद्धा समंततः । रजस्तु प्रचलत्तत्र जनांतर्द्धानमादधात्

ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੇ ਹਿਲਣ-ਡੁੱਲਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਚੌਫੇਰੋਂ ਰੁਕ ਗਈ; ਉੱਥੇ ਉੱਡੀ ਧੂੜ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਓਹਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 26

निर्जगाम महासैन्यं छत्रैः संछाद्य भास्करम् । सेनान्याकालजिन्नाम्ना प्रेरितं जनसंकुलम्

ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਨਿਕਲ ਪਈ, ਛਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਨੋ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ; ਆਕਾਲਜਿਨ ਨਾਮਕ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦੇ ਉਕਸਾਵੇ ਨਾਲ, ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।

Verse 27

गर्जंतस्तलवीराग्र्याः कुर्वंतो रणसंभ्रमम् । रघुनाथस्य यागाय सज्जास्ते प्रययुर्मुदा

ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਅਗੇਤਰੇ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ ਵੀਰ, ਯੁੱਧ ਦਾ ਕੋਲਾਹਲ ਮਚਾਉਂਦੇ, ਰਘੁਨਾਥ (ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ) ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ।

Verse 28

मृगमदमयमंगेष्वंगरागं दधानाः कुसुमविमलमालाशोभितस्वोत्तमांगाः । मुकुटकटकभूषाभूषितांगाः समस्ताः प्रययुरवनिनाथप्रेरितास्तेऽपि सर्वे

ਕਸਤੂਰੀ ਦੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਨਾਲ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਲੇਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਨਿਰਮਲ ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਮਸਤਕ ਸਜਾ ਕੇ, ਮੁਕੁਟ, ਕੰਗਣ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ ਹੋਏ—ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਥ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਅੱਗੇ ਵਧ ਪਏ।

Verse 29

इत्येवं ते महाराजं ययुः सेनाचरा वराः । धनुर्धराः पाशधराः खड्गधाराः स्फुटक्रमाः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਉੱਤਮ ਸੈਨਿਕ ਮਹਾਰਾਜ ਵੱਲ ਚਲੇ; ਕੋਈ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ, ਕੋਈ ਪਾਸ਼ਧਾਰੀ, ਕੋਈ ਖੜਗਧਾਰੀ—ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਗਏ।

Verse 30

एवं शनैःशनैः प्राप्तो मंडपं यागचिह्नितम् । हयः खुरक्षततलां भूमिं कुर्वन्नभः प्लवन्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੋੜਾ ਯਜ್ಞ-ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਮੰਡਪ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਖੁਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛਿਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਰਦਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।

Verse 31

रामो दृष्ट्वा हरिं प्राप्तं बहुसंतुष्टमानसः । वसिष्ठं प्रेरयामास क्रियाकर्तव्यतां प्रति

ਹਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਦਾ ਮਨ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਕਰਨਯੋਗ ਕਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 32

वसिष्ठो राममाहूय स्वर्णपत्नीसमन्वितम् । प्रयोगं कारयामास ब्रह्महत्यापनोदनम्

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸੁਵਰਨ-ਸਮਾਨ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਯੋਗ-ਕਰਮ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 33

ब्रह्मचर्यव्रतधरो मृगशृंगपरिग्रहः । तत्कर्म कारयामास रामः परपुरंजयः

ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦੇ ਵਰਤ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਸਿੰਗ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਪਰਪੁਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਕਰਮ-ਵਿਧੀ ਕਰਵਾਈ।

Verse 34

प्रारेभे यागकर्मार्थं कुंडं मण्डपसंमितम् । तत्राचार्योभवद्धीमान्वेदशास्त्रविचारवित्

ਉਸ ਨੇ ਯਾਗ-ਕਰਮ ਲਈ ਮੰਡਪ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁੰਡ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਆਰੰਭੀ; ਉੱਥੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਆਚਾਰਯ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸੀ।

Verse 35

वसिष्ठो रघुनाथस्य कुलपूर्वगुरुर्मुनिः । ब्रह्मंस्तत्राचरद्ब्रह्मकर्मागस्त्यस्तपोनिधिः

ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਕੁਲ-ਪੂਰਵ ਗੁਰੂ ਮੁਨੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਕਰਮ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ; ਅਤੇ ਤਪ ਦਾ ਨਿਧਾਨ ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਤਵ ਨਿਭਾਏ।

Verse 36

वाल्मीकिर्मुनिरध्वर्युर्मुनिः कण्वस्तु द्वारपः । अष्टौ द्वाराणि तत्रासन्सतोरण शुभानि वै

ਉੱਥੇ ਮੁਨੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਅਧਵਰ੍ਯੁ (ਯਾਗ-ਪੁਰੋਹਿਤ) ਬਣੇ, ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਕਣ੍ਵ ਦ੍ਵਾਰਪਾਲ ਸਨ। ਉਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਦ੍ਵਾਰ ਸਨ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਤੋਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 37

द्वारि द्वारि द्वयं विप्र ब्राह्मणस्याधिमंत्रवित् । पूर्वद्वारि मुनिश्रेष्ठौ देवलासित संज्ञितौ

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਹਰ ਦ੍ਵਾਰ ਉੱਤੇ ਦੋ ਸੇਵਕ ਸਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਉੱਚ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਸਨ। ਪੂਰਬੀ ਦ੍ਵਾਰ ਉੱਤੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਲ ਅਤੇ ਅਸਿਤ ਨਾਮਕ ਖੜੇ ਸਨ।

Verse 38

दक्षिणद्वारि भूमानौ कश्यपात्री तपोनिधी । पश्चिमद्वारि ऋषभौ जातूकर्ण्योऽथ जाजलिः

ਦੱਖਣੀ ਦੁਆਰ ਤੇ ਭੂਮਾਨ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਅਤੇ ਆਤ੍ਰੀ—ਤਪ ਦੇ ਨਿਧਾਨ—ਵਿਰਾਜਦੇ ਹਨ। ਪੱਛਮੀ ਦੁਆਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ਭ, ਜਾਤੂਕਰਣ੍ਯ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਾਜਲੀ ਹਨ।

Verse 39

उत्तरद्वारि तु मुनी द्वौ द्वितैकत तापसौ । एवं द्वारविधिं कृत्वा वसिष्ठः कलशोद्भवः

ਉੱਤਰੀ ਦੁਆਰ ਤੇ ਦੋ ਮੁਨੀ—ਦ੍ਵਿਤ ਅਤੇ ਏਕਤ—ਦੋਵੇਂ ਤਪਸਵੀ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਣਾ ਕੇ, ਘੜੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 40

हयवर्यस्य सत्पूजां कर्तुमारभत द्विज । सुवासिन्यः स्त्रियस्तत्र वासोलंकारभूषिताः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਹਯਵਰ੍ਯ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਤ੍ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਆਰੰਭੀ। ਉੱਥੇ ਸੁਹਾਗਣ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

Verse 41

हरिद्राक्षतगंधाद्यैः पूजयामासुरर्चितम् । नीराजनं ततः कृत्वा धूपयित्वागुरूक्षणैः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰਿਦ੍ਰਾ, ਅਖੰਡ ਅੱਖਤ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਿਤ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਨੀਰਾਜਨ (ਆਰਤੀ) ਕਰ ਕੇ, ਅਗਰੂ ਦੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਧੂਪ ਦਿੱਤੀ।

Verse 42

वर्धापनं ततो वेश्याश्चक्रुस्ता वाडवाज्ञया । एवं संपूज्य विमले भाले चंदनचर्चिते

ਫਿਰ ਵਾਡਵਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਨੇ ਵਧਾਪਨ (ਮੰਗਲ-ਉਤਸਵ) ਦੀ ਰੀਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਮਲਾ ਦੀ ਸੰਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਮੱਥੇ ਤੇ ਚੰਦਨ ਲੇਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 43

कुंकुमादिकगंधाढ्ये सर्वशोभासमन्विते । बबंध भास्वरं पत्रं तप्तहाटकनिर्मितम्

ਕੇਸਰ ਆਦਿ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਉਸ ਨੇ ਤਪੇ ਹੋਏ (ਸ਼ੁੱਧ) ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਚਮਕਦਾ ਪੱਤਰ-ਆਭੂਸ਼ਣ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ।

Verse 44

तत्रालिखद्दाशरथेः प्रतापबलमूर्जितम् । सूर्यवंशध्वजो धन्वी धनुर्दीक्षा गुरुर्गुरुः

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ-ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ੌਰਯ ਨੂੰ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ—ਸੂਰਯਵੰਸ਼ ਦਾ ਧਵਜ, ਧਨੁਧਾਰੀ ਵੀਰ, ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਦੀ ਦੀਕਸ਼ਾ ਦਾ ਆਚਾਰਯ, ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਵੀ ਗੁਰੂ।

Verse 45

यं देवाः सासुराः सर्वे नमंति मणिमौलिभिः । तस्यात्मजो वीरबलदर्पहारी रघूद्वहः

ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਅਸੁਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਭ ਮਣੀ-ਮੁਕੁਟ ਝੁਕਾ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਘੂਦ੍ਵਹ ਹੈ—ਵੀਰ-ਬਲ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ।

Verse 46

रामचंद्रो महाभागः सर्वशूरशिरोमणिः । तन्माता कोसलनृपपत्नीगर्भसमुद्भवा

ਰਾਮਚੰਦਰ ਮਹਾਭਾਗ ਹੈ, ਸਭ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।

Verse 47

तस्याः कुक्षिभवं रत्नं रामः शत्रुक्षयंकरः । करोति हयमेधं वै ब्राह्मणेन सुशिक्षितः

ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਰਤਨ ਰਾਮ ਹੈ—ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਸੁਸ਼ਿਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 48

रावणाभिधविप्रेंद्र वधपापापनुत्तये । मोचितस्तेन वाहानां मुख्योऽसौ वाजिनां वरः

ਹੇ ਰਾਵਣ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਸ ਦੇ ਵਧ ਨਾਲ ਉਪਜੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿਚ ਮੁਖ ਅਤੇ ਵਾਜੀਆਂ ਵਿਚ ਉੱਤਮ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਸ਼ਵ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 49

महाबलपरीवार परिखाभिः सुरक्षितः । तद्रक्षकोऽस्ति तद्भ्राता शत्रुघ्नो लवणांतकः

ਖਾਈਆਂ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ—ਲਵਣ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਸ਼ਤਰੁਘਨ—ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 50

हस्त्यश्वरथपादात सेनासंघसमन्वितः । यस्य राज्ञ इति श्रेष्ठो मानः स्यात्स्वबलोन्मदात्

ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਸਮਰਥਿਤ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਬਲ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ, ‘ਮੈਂ ਹੀ ਰਾਜਾ ਹਾਂ’ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ‘ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ’ ਅਹੰਕਾਰ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 51

वयं धनुर्धराः शूराः श्रेष्ठा वयमिहोत्कटाः । ते गृह्णंतु बलाद्वाहं रत्नमालाविभूषितम्

‘ਅਸੀਂ ਧਨੁਧਾਰੀ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹਾਂ। ਉਹ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਵਾਹਨ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਣ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੈ।’

Verse 52

मनोवेगं कामजवं सर्वगत्यधिभास्वरम् । ततो मोचयिता भ्राता शत्रुघ्नो लीलया हयम्

ਉਹ ਅਸ਼ਵ—ਮਨ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼, ਇੱਛਾ ਵਰਗੀ ਤੁਰੰਤ, ਅਤੇ ਸਭ ਗਤੀਆਂ ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਤੇਜਸਵੀ—ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੇ ਲੀਲਾ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 53

शरासनविनिर्मुक्त वत्सदंतैः शिखाशितैः

ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਤੀਰ ਵੱਛੇ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਨੋਕ ਤੱਕ ਤਿੱਖੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।

Verse 54

इत्येवमादि विलिलेख महामुनींद्रः । श्रीरामचंद्र भुजवीर्यलसत्प्रतापम् । शोभानिधानमतिचंचलवायुवेगं । पातालभूतलविशेषगतिं मुमोच

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਮੁਨੀ-ਇੰਦਰ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਚੰਦਰ ਦਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਲਿਖਿਆ—ਜਿਸ ਦੀ ਭੁਜਾ-ਵੀਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਜੋ ਸ਼ੋਭਾ ਦਾ ਨਿਧਾਨ ਸੀ, ਚੰਚਲ ਪਵਨ ਦੇ ਵੇਗ ਵਰਗਾ ਤੀਬਰ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ-ਭੂਤਲ ਉੱਤੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 55

शत्रुघ्नमादिदेशाथ रामः शस्त्रभृतां वरः । याहि वाहस्य रक्षार्थं पृष्ठतः स्वैरगामिनः

ਤਦ ਰਾਮ, ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: “ਜਾ—ਵਾਹਨ ਦੀ ਪਿੱਛੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲਦਾ ਰਹੇ।”

Verse 56

शत्रुघ्न गच्छ वाहस्य मार्गं भद्रं भवेत्तव । भवेतां शत्रुविजयौ रिपुकर्षण ते भुजौ

ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਵਾਹਨ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚੱਲ; ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਰਿਪੁ-ਕਰਸ਼ਣ, ਤੇਰੀਆਂ ਭੁਜਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਜਯ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲੈ ਜਾਣ।

Verse 57

ये योद्धारः प्रतिरणगतास्ते त्वया वारणीया । वाहं रक्ष स्वकगुणगणैः संयुतः सन्महोर्व्याम् । सुप्तान्भ्रष्टान्विगतवसनान्भीतभीतांस्तु नम्रां । स्तान्मा हन्याः सुकृतकृतिनो येन शंसंति कर्म

ਜੋ ਯੋਧੇ ਰਣ-ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਆ ਡਟੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੂੰ ਰੋਕੀਂ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੱਜਣ, ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਵਾਹਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਪਰ ਜੋ ਸੁੱਤੇ ਹਨ, ਡਿੱਗੇ ਪਏ ਹਨ, ਵਸਤ੍ਰ-ਹੀਨ ਹਨ, ਡਰੇ-ਥਰਥਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਨਿਮਰ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੀਂ; ਉਹ ਪੁੰਨਕਰਮੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 58

विरथा भयसंत्रस्ता ये वदंति वयं तव । ते त्वया न हि हंतव्याः शत्रुघ्न सुकृतैषिणा

ਜੋ ਰਥੋਂ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਹਾਂ,” ਉਹ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਨਾ ਜਾਣ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ; ਤੂੰ ਤਾਂ ਪੁੰਨ-ਧਰਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।

Verse 59

यो हन्याद्विमदं मत्तं सुप्तं मग्नं भयातुरम् । तावकोऽहं ब्रुवाणं च स व्रजत्यधमां गतिम्

ਜੋ ਕੋਈ ਨਿਹੱਥੇ (ਸੁੱਧ-ਚੇਤ) ਨੂੰ, ਜਾਂ ਮੱਤੇ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਸੁੱਤੇ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਡੁੱਬਦੇ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਨੂੰ—ਅਤੇ ਜੋ ਕਹੇ “ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹਾਂ” ਉਸ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਨੂੰ—ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਧਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 60

परस्वे चित्तवृत्तिं त्वं मा कृथाः पारदारिके । नीचे रतिं न कुर्वीथाः सर्वसद्गुणपूरितः

ਪਰਾਏ ਧਨ ਵੱਲ ਮਨ ਦੀ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਾ ਕਰੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੱਲ। ਨੀਚ ਕਰਤੂਤ ਵਿੱਚ ਰਤੀ ਨਾ ਕਰੀਂ; ਤੂੰ ਸਭ ਸਦਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬਣ।

Verse 61

वृद्धानां प्रेरणं पूर्वं मा कुर्वीथा रणं जय । पूज्यपूजातिक्रमं त्वं मा विधेहि दयान्वितः

ਹੇ ਜਯਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਕਸਾਉਣਾ ਨਾ ਕਰੀਂ; ਅਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਅਪਰਾਧ ਨਾ ਕਰੀਂ।

Verse 62

गां विप्रं च नमस्कुर्या वैष्णवं धर्मसंयुतम् । अभिवाद्य यतो गच्छेस्तत्र सिद्धिमवाप्नुयाः

ਗਾਂ ਨੂੰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵੈਸ਼ਨਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕਰ ਕੇ ਜਿਧਰ ਵੀ ਜਾਵੇਂ, ਉੱਥੇ ਸਿੱਧੀ (ਆਤਮਿਕ ਸਫਲਤਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 63

विष्णुः सर्वेश्वरः साक्षी सर्वव्यापकदेहभृत् । ये तदीया महाबाहो तद्रूपा विचरंति हि

ਵਿਸ਼ਣੂ ਸਭ ਦਾ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਹੈ, ਸਾਕਸ਼ੀ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਦੇਹ-ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਸਭ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ।

Verse 64

ये स्मरंति महाविष्णुं सर्वभूतहृदि स्थितम् । ते मंतव्या महाविष्णु समरूपा रघूद्वह

ਹੇ ਰਘੂਵੰਸ਼-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਮਹਾਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਹੀ ਸਮਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਣ।

Verse 65

यस्य स्वीयो न पारक्यो यस्य मित्रसमो रिपुः । ते वैष्णवाः क्षणादेव पापिनं पावयंति हि

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ‘ਆਪਣਾ’ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ‘ਪਰਾਇਆ’ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੈਰੀ ਵੀ ਮਿੱਤਰ ਸਮਾਨ ਹੈ—ਉਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਭਗਤ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪਲ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।

Verse 66

येषां प्रियं भागवतं येषां वै ब्राह्मणाः प्रियाः । वैकुंठात्प्रेषितास्तेऽत्र लोकपावनहेतवे

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਗਵਤ-ਭਕਤੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਿਆਰੇ ਹਨ—ਉਹ ਲੋਕ ਵੈਕੁੰਠ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਲੋਕ-ਪਾਵਨ ਦੇ ਹੇਤੁ ਭੇਜੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 67

येषां वक्त्रे हरेर्नाम हृदि विष्णुः सनातनः । उदरे विष्णुनैवेद्यः स श्वपाकोऽपि वैष्णवः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਠਾਂ ਉੱਤੇ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਨਾਤਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਹੀ ਹੈ—ਉਹ ਸ਼੍ਵਪਾਕ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਭੀ ਸੱਚਾ ਵੈਸ਼ਣਵ ਹੈ।

Verse 68

येषां वेदाः प्रियतमा न च संसारजं सुखम् । स्वधर्मनिरता ये च तान्नमस्कुर्विहान्वितान्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਜਨਿਤ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਵਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਤੇ ਅਲਸਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 69

शिवे विष्णौ न वा भेदो न च ब्रह्ममहेशयोः । तेषां पादरजः पूतं वहाम्यघविनाशनम्

ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ, ਨਾਹ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਵਿੱਚ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰਜ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 70

गौरी गंगा महालक्ष्मीर्यस्य नास्ति पृथक्तया । ते मंतव्या नराः सर्वे स्वर्गलोकादिहागताः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੌਰੀ, ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗਲੋਕ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਮਝੇ ਜਾਣ।

Verse 71

शरणागतरक्षी च मानदानपरायणः । यथाशक्ति हरेः प्रीत्यै स ज्ञेयो वैष्णवोत्तमः

ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹੋਇਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 72

यस्य नाम महापापराशिं दहति सत्वरम् । तदीय चरणद्वंद्वे भक्तिर्यस्य स वैष्णवः

ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਵੈਸ਼ਣਵ ਹੈ।

Verse 73

इंद्रियाणि वशे येषां मनोऽपि हरिचिंतकम् । तान्नमस्कृत्य पूयात्सह्या जन्ममरणांतिकात्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨ ਵੀ ਹਰਿ-ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਹਿਆ (ਨਦੀ/ਦੇਸ਼) ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 74

परस्त्रियं त्वं करवालवत्त्यजन्भवेर्यशोभूषणभूतिभूमिः । एवं ममादेशमथाचरंश्च लभेः परं धाम सुयोगमीड्यम्

ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਤਲਵਾਰ ਵਾਂਗ ਤਿਆਗ ਦੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸੁਯਸ਼ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਬਣੇਂਗਾ। ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲ ਕੇ ਤੂੰ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ, ਜੋ ਸੁਯੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੈ।