Adhyaya 4

ਜੈਮਿਨੀ, ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਸੰਖੇਪ ਤੀਰਥ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਸੰਗਮ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਸਨਾਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਕਰ-ਸੂਰ੍ਯ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਅਤੁੱਲ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਕੁੰਠ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਾਨਾਂ ਤੇ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: ਧਨਵਾਨ ਵੈਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਣਿਧੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਪਤਨੀ ਪਦਮਾਵਤੀ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਪਾਪੀ ਮੋਹ-ਫਸਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਘਟਨਾ ਸੰਗਮ-ਸਥਾਨ ਗੰਗਾ–ਯਮੁਨਾ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਅਤੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਧਰਮੀ ਰੂਪ-ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਪਦਮਾਵਤੀ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਾਧਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, “ਦੋ ਪਤੀਆਂ” ਵਾਲੀ ਧਰਮ-ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾ ਕੇ ਵੈਕੁੰਠ ਗਮਨ ਦਾ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਣੁਦੂਤ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੰਗਾ–ਸਮੁੰਦਰ ਸੰਗਮ ਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਰੀ ਪਾਪੀ ਵੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਕਥਾ ਵਜੋਂ ਰਾਜਾ ਮਾਧਵ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।