Adhyaya 20

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਕਲਿਯੁਗ ਦਾ ਪਰਮ ਧਰਮ ਦਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਪੱਸਿਆ ਕਈ ਵਾਰ ਅਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਕਠੋਰਤਾ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦਾਨ ਸਵਭਾਵਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਹਿੰਸਕ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਅਤੇ ਜਲ-ਦਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਦਾਇਕ ਮੰਨ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਿਆ ਰਤਿਵਿਦਗਧਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਧਵਾ ਖੇਮੰਕਰੀ ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਰਿਸ਼ਰਮਾ ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨਾਲ ਧਰਮਪੁਰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਭਾਰੀ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰਤਿਵਿਦਗਧਾ ਦਾ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਅਤੇ ਖੇਮੰਕਰੀ ਦਾ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਲ-ਦਾਨ ਵੱਡੇ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਧਾਮ ਭੇਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਰਿਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਸਤਕਾਰ ਤਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੰਜੂਸੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਧਨ ਨਾ ਭੋਗਿਆ ਜਾਵੇ ਨਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਵਜੋਂ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀ, ਗੋ, ਸੋਨਾ, ਗ੍ਰੰਥ, ਵਿਦਿਆ ਆਦਿ ਮਹਾਦਾਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਗਿਣਾ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਦਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।