Adhyaya 16

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਰਿ-ਭਕਤੀ ਹੀ ਅਸਲ ਉੱਚਤਾ ਹੈ; ਜਾਤਿ, ਕੁਲ ਜਾਂ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦੀ ਪੇਡਿਗਰੀ ਨਹੀਂ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਭਗਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਵਾਲੇ ਨੀਚ-ਜਨਮ ਮੰਨੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਹੇਠਾਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਕਤੀ ਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਮਰਮ ਹੈ। ਫਿਰ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: ਸ਼ਬਰ ਭਗਤ ਚਕ੍ਰੀਕਾ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਲਈ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਫਲ ਚੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਦੀ ਤੜਪ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਫਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਫਲ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਅਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੁਰਾਰੀ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘਾਇਲ ਕਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਅਦੁੱਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚਕ੍ਰੀਕਾ ਕੋਈ ਲੋਕਿਕ ਵਰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ—ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਮਨ ਮੰਗਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਸਕਰਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਣੂ ਧਨ, ਸਤੋਤ੍ਰ, ਤਪ ਜਾਂ ਜਪ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।