Adhyaya 12

PP.7.12 ਵਿੱਚ ਫਾਲਗੁਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਵੈਸ਼ਣਵ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰਕੇ ਘੀ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਮਿਠਾਈਆਂ, ਸ਼ੱਕਰ, ਫਲ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਅਰਪਣ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ, ਲੰਬਾ ਸਵਰਗੀ ਸੁਖ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਚੈਤਰ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਾਖ ਦੇ ਵਰਤ-ਨਿਯਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਪੁਸ਼ਪ-ਪੂਜਾ, ਆਹਾਰ-ਸੰਯਮ, ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਅਖੰਡ ਪੁੰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ। ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਅਸ਼ਵੱਥ (ਪੀਪਲ) ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਸਾਕਾਰ ਨਿਵਾਸ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਮਹਾਪੁੰਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕੱਟਣਾ ਜਾਂ ਕਟਵਾਉਣਾ ਘੋਰ ਪਾਪ ਹੈ। ਤ੍ਰੇਤਾ-ਯੁਗ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਕਤ ਧਨੰਜਯ ਅਗਿਆਨਵਸ਼ ਅਸ਼ਵੱਥ ਨੂੰ ਚੋਟ ਮਾਰਦਾ ਹੈ; ਤਦ ਵਿਸ਼ਣੁ ਉਸੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵੱਥ-ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਆ-ਯੋਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਬਣਾ ਕੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਸਾਧਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।