Adhyaya 16

Verse 1

शौनक उवाच । कर्मणा केन भोः सूत चैनसां संक्षयो भवेत् । श्रीहरेश्च कृपा भूयात्तद्वदस्वानुकंपया

ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਿਵੇਂ ਵਧੇ? ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸੋ।”

Verse 2

सूत उवाच । शृणु शौनक वक्ष्यामि शृण्वतां पापनाशनम् । येन विष्णोः कृपा स्याद्वै वृजिनक्षयकारिणी

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ, ਸੁਣੋ—ਮੈਂ ਉਹ ਕਹਾਂਗਾ ਜੋ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।”

Verse 3

पौर्णमास्यां तु यो विप्र भक्तिभावसमन्वितः । कुर्य्यान्नानाविधानेन सपर्य्यां श्रीजगद्विभोः

ਪਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਕੋਈ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਧਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਜਗਦ੍ਵਿਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 4

कलुषं तस्य नश्येत कोटिजन्मार्जितं मुने । तस्मिन्श्रीरमणस्यास्य कृपा जाता भवेद्ध्रुवम्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਟਿ-ਕੋਟਿ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਕਲੁਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ-ਰਮਣ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 5

द्वादश्यामन्नदानं यो भक्त्या कुर्याद्द्विजातये । तस्य नश्यंति पापानि तमांसी वारुणोदये

ਜੋ ਕੋਈ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 6

यो नरः श्रीहरिं कुर्यात्स्नपनं पयसा द्विज । तत्प्रीतिः श्रीहरेः सद्यो द्वादश्यां शर्करादिभिः

ਹੇ ਦਵਿਜ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ, ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 7

मंत्रं विना तु यो विप्र दद्याच्छ्रीहरये किल । पाषाणसदृशं पुष्पं दाता याति अधोगतिम्

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜੋ ਕੋਈ ਮੰਤ੍ਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਅਰਪੇ, ਉਹ ਫੁੱਲ ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦਾਤਾ ਅਧੋਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 8

क्ष्मासुराय च मूर्खाय पाषाणसदृशं तु यत् । दद्याद्दानं नरो यो वै तस्य पुण्यं न विद्यते

ਜੋ ਦਾਨ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕਠੋਰ ਅਸੁਰ-ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਦੇਵੇ—ਜੋ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਅਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਦਾਨ ਤੋਂ ਕੋਈ ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦਾ।

Verse 9

विद्याहीनो द्विजो मोहाद्दानं गृह्णाति मूढधीः । कालानलं यथा जीर्णं तेन स निरयं व्रजेत्

ਜੋ ਦਵਿਜ ਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਹੀਨ, ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਮੂਰਖ-ਬੁੱਧੀ ਹੋ ਕੇ ਦਾਨ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਲ-ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਜੀਰਨ ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਨਾਸ ਹੋ ਕੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 10

यथा दारुमयो हस्ती मृगश्चित्रमयो यथा । विद्याहीनो द्विजो विप्र त्रयस्ते नामधारकाः

ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹਾਥੀ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹਿਰਨ—ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵਿਦਿਆ-ਹੀਨ ਦਵਿਜ; ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਦੇ ਧਾਰਕ ਹਨ।

Verse 11

यथाध्वनिस्थितं वारि पवनार्केण शुद्ध्यति । भक्त्या तु पार्षदं दृष्ट्वा तस्य नश्यति कल्मषम्

ਜਿਵੇਂ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਠਹਿਰਿਆ ਪਾਣੀ ਹਵਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪਾਰਸ਼ਦ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਕਲਮਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 12

यो नरश्चाश्विने मासि सघृतान्पूर्णिमा दिने । दद्याच्छ्रीहरये लाजान्क्रीडार्थं तु वराटिकाम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਘੀ ਮਿਲੇ ਲਾਜ਼ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਖੇਡ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਵਰਾਟਿਕਾ ਮੋਹਰ ਵੀ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

भक्त्या याति हरेः स्थानं पुनरावृत्तिवर्जितः । न दद्याद्यो नरो मोहात्तस्मिन्न तुष्टिदो हरिः

ਭਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਹਰੀ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਨਰਜਨਮ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਨਰ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇ ਦਾਤਾ ਹਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

Verse 14

वराटिकां यावतीं यो हरये पौर्णिमादिने । तावद्दिनं हरेः स्थानं चाश्विने संवसेद्ध्रुवम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਹਰੀ ਨੂੰ ਜਿੰਨੀ ਵਰਾਟਿਕਾ ਮੋਹਰਾਂ ਦੇ ਸਕੇ ਉਤਨੀਆਂ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਉਹ ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਤਨੇ ਹੀ ਦਿਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹਰੀ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇਗਾ।

Verse 15

करवीरपुरे ह्यासीत्पुरा शूद्रोऽपि निर्द्दयः । कालद्विजो द्विजश्रेष्ठ नाम्ना पापी भयंकरः

ਕਰਵੀਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਦਇਆ ਰਹਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਾਲਦ੍ਵਿਜ ਸੀ—ਵਿਡੰਬਨਾ ਨਾਲ “ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ।

Verse 16

इति श्रीपाद्मेमहापुराणे ब्रह्मखंडे सूतशौनकसंवादे षोडशोऽध्यायः

ਇਉਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸੂਤ ਤੇ ਸ਼ੌਨਕ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਅੰਦਰ, ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 17

आगतास्तं समानेतुं यमस्यतु निकेतनम् । बद्ध्वा निन्युश्च तं दृष्ट्वा पृष्टवान्सचिवं यमः

ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਨਿਕੇਤਨ ਲੈ ਜਾਣ ਆਏ; ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਚਲੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਯਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਚਿਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 18

यम उवाच । अस्य किं विद्यतेऽमात्य कर्मापि च शुभाशुभम् । कथयस्व समूलं तु चित्रगुप्त विचक्षण

ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਅਮਾਤ੍ਯ, ਇਸ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ ਕੀ ਹੈ—ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਦੋਵੇਂ? ਹੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ, ਮੂਲ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣਾ।

Verse 19

चित्रगुप्त उवाच । असौ पापी दुराचारः स्वामिकार्यप्रणाशकः । नास्ति पुण्यं चाणुमात्रं नरके परिपच्यताम्

ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਪਾਪੀ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਹੈ, ਮਾਲਕ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨ ਦਾ ਰੇਸ਼ਾ ਭੀ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਤਪਾਇਆ ਜਾਵੇ।

Verse 20

शतमन्वन्तरं राजन्नागयोनौ च निष्ठुरः । पाषाणे जन्म चासाद्य गृहे स्थातुं निरंतरम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੌ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਨਿਰਦਈ ਸੱਪ-ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਰਹੇਗਾ; ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪਾ ਕੇ ਭੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਪਿਆ ਰਹੇਗਾ, ਨਿਰੰਤਰ।

Verse 21

सूत उवाच । तावत्कालं ततो विप्र निरये स पपात ह । ततोऽप्यश्मगृहे नागयोनौ जातः सुदुःखितः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦੋਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ‘ਪੱਥਰ-ਘਰ’ ਵਿੱਚ, ਸੱਪ ਦੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ।

Verse 22

एकदा चाश्विने मासि पौर्णमासीदिने द्विज । लाजान्वराटिका नागो बिलात्प्राक्षेपयद्बहिः

ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ, ਹੇ ਦਵਿਜ, ਲਾਜਾਨਵਰਾਟਿਕਾ ਨਾਮ ਦਾ ਨਾਗ ਆਪਣੇ ਬਿਲ ਤੋਂ ਉੱਛਲ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਡਿੱਗਿਆ।

Verse 23

पतिता सा हरेरग्रे पापमस्य स्वयं हरिः । तूर्णं तु नाशयामास दयालुर्दुःखनाशकः

ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਡਿੱਗ ਪਈ; ਉਸ ਦਾ ਪਾਪ ਹਰੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—ਦਇਆਲੂ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 24

कदाचित्प्राप्तकालस्तु पंचत्वं स जगाम ह । यमदूतास्तमानेतुं चागता बहुशो द्विज

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਹ ਮਰਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਏ।

Verse 25

बद्ध्वा नेतुं यदा चक्रुर्यमस्य सदनं प्रति । तदागता विष्णुदूताः शंखचक्रगदाधराः

ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਸਦਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਲੱਗੇ, ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਦੂਤ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ।

Verse 26

पाशं छित्त्वा रथे दिव्ये तमाशुगतकिल्बिषम् । तत्र चारोपयामासुः यमदूताः पलायिताः

ਫੰਦਾ ਕੱਟ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪ-ਕਲੰਕ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ; ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਫਿਰ ਭੱਜ ਗਏ।

Verse 27

ततो निकेतनं विष्णोर्नागस्तैर्वेष्टितो ययौ । तत्र तस्थौ हरेरग्रे पुनरावर्त्तिवर्जितः

ਫਿਰ ਉਹ ਨਾਗਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਰਿਹਾ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਦੇ ਆਵਾਗਮਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 28

भक्त्या यो हरये दद्याल्लाजांश्च सघृतान्द्विज । वराटिकां तस्य पुण्यं न जाने किं भवेद्ध्रुवम्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਕੋਈ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਹਰੀ ਨੂੰ ਘੀ ਮਿਲੇ ਲਾਜੇ ਭੇਟ ਕਰੇ—ਭਾਵੇਂ ਇਕ ਛੋਟੀ ਵਰਾਟਿਕਾ ਹੀ—ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਅਪਾਰ ਹੈ।

Verse 29

य इमं शृणुयाद्विप्र चाध्यायं पापनाशनम् । तस्य नश्यंति पापानि श्रीहरेः कृपयापि च

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਵੀ।