Adhyaya 10

Verse 1

सूत उवाच । ऐरावतस्ततो जज्ञे तथैवोच्चैःश्रवा हयः । धन्वंतरिः पारिजातः सुरभिश्चाप्सरोदयः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦੋਂ ਐਰਾਵਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਾ ਘੋੜਾ ਵੀ। ਧਨਵੰਤਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਪਾਰਿਜਾਤ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਪ੍ਰਕਟਿਆ, ਸੁਰਭੀ ਨਿਕਲੀ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਵੀ ਉਭਰ ਆਇਆ।

Verse 2

ततः प्रभातसमये द्वादश्यामुदिते रवौ । उत्पन्ना श्रीर्महालक्ष्मीः सर्वलक्षणशोभिता

ਫਿਰ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਉਗ ਆਇਆ, ਤਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਦੈਦੀਪ੍ਯਮਾਨ।

Verse 3

ददृशुस्तां महादेवीं मातरं धर्मदेवताः । प्रहृष्टाः सर्वजंतूनां श्रीकृष्णहृदयालयाम्

ਧਰਮ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਦੇਵੀ—ਮਾਤਾ—ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਹ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।

Verse 4

लक्ष्मीभ्राता शीतरश्मिर्जातश्च सुधया ततः । उत्पन्ना सा हरेर्जाया तुलसी लोकपावनी

ਤਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਠੰਢੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ—ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਭਰਾ ਚੰਦਰਮਾ—ਜਨਮਿਆ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਹਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੁਲਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

Verse 5

तं शैलं पूर्ववत्स्थाप्य परिपूर्णमनोरथाः । समेत्य मातरं स्तुत्वा जेपुः श्रीसूक्तमुत्तमम्

ਉਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋਏ; ਉਹ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਮਾਤਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਮ ਸ਼੍ਰੀ-ਸੂਕਤ ਦਾ ਜਪ ਕੀਤਾ।

Verse 6

ततः प्रसन्ना सा देवी सर्वान्देवानुवाच ह । वरं वृणीध्वं भद्रं वो वरदाहं सुरोत्तमाः

ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਵਰ ਮੰਗੋ; ਤੁਹਾਡਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ। ਮੈਂ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹਾਂ।”

Verse 7

देवा ऊचुः । प्रसीद कमले देवि सर्वमातर्हरिप्रिये । त्वया विना जगच्छून्यं कुरु प्राणप्ररक्षणम्

ਦੇਵ ਬੋਲੇ: “ਕਮਲਾ ਦੇਵੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ; ਹੇ ਸਰਵਮਾਤਾ, ਹਰੀ-ਪ੍ਰਿਯੇ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਜਗਤ ਸੁੰਞਾ ਹੈ; ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਖ਼ਸ਼।”

Verse 8

इत्युक्ता सा महालक्ष्मीः प्राह नारायणप्रिया । इदानीं सर्वजंतूनां प्राणरक्षां करोम्यहम्

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗੀ।”

Verse 9

ततो नारायणः श्रीमाञ्छंखचक्रगदाधरः । आविर्बभूव सहसा दयालुर्जगदीश्वरः

ਤਦੋਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਨਾਰਾਇਣ—ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ—ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਦਇਆਲੁ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 10

इति श्रीपाद्मे महापुराणे ब्रह्मखंडे सूतशौनकादिकसंवादे समुद्रमथनं । नाम दशमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸੂਤ ਅਤੇ ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, “ਸਮੁਦ੍ਰ ਮਥਨ” ਨਾਮਕ ਦਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 11

गृहाण मातरं विष्णो महिषीं वल्लभां तव । संसाररक्षणार्थाय लक्ष्मीमनपगामिनीम् । यावत्प्रतिज्ञां नो चक्रे तावत्प्राहेंदिरा हरिम्

“ਹੇ ਵਿਸ਼్ణੁ, ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ—ਆਪਣੀ ਮਹਿਸ਼ੀ ਤੇ ਪ੍ਰਿਯਾ—ਕਦੇ ਨਾ ਵਿਛੋੜਨ ਵਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।” ਜਦ ਤੱਕ ਹਰਿ ਨੇ ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨਾ ਕੀਤੀ, ਇੰਦਿਰਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਹਰਿ ਨੂੰ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 12

लक्ष्मीरुवाच । अविवाह्य कथं ज्येष्ठामलक्ष्मीं मधुसूदन । तस्याः कनिष्ठां मां नाथ विवाहं कर्तुमिच्छसि । ज्येष्ठायां च स्थितायां वै कनिष्ठा परिणीयते

ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਅਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਨੂੰ, ਕਿਵੇਂ ਵਿਆਹਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਹੇ ਨਾਥ, ਜਦ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਅਵਿਵਾਹਿਤ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਛੋਟੀ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?”

Verse 13

सूत उवाच । इति श्रुत्वा ततो विष्णुर्ददौ चोद्दालकाय च । वेदवाक्यानुरूपेण ह्यलक्ष्मीं निर्जरैः सह

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼్ణੁ ਨੇ ਫਿਰ ਵੇਦ-ਵਾਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਉਦਾਲਕ ਨੂੰ ਵੀ (ਉਹ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ (ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ) ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 14

ततो नारायणः श्रीमान्लक्ष्मीमंगीचकार ह । ततः सुरगणाः सर्वे नमश्चक्रुः पुनःपुनः

ਤਦੋਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਣ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 15

अथ ते चासुरान्सर्वान्जघ्नुः सर्वे बलाधिकाः । सर्वे ते क्रंदमानाश्च गताश्चैव दिशो दश

ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਬਲਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਚੀਖਦੇ ਹੋਏ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ।

Verse 16

सुधां तत्खादितुं चक्रुर्देवाः पंक्तिं यथाक्रमम् । श्रीविष्णोराज्ञया सर्वे चोचुश्चैव परस्परम्

ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਪੰਕਤੀ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਲੱਗੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।

Verse 17

त्वं च देहि त्वं च देहि त्वं च देहीति चाब्रुवन् । न शक्तोऽस्मि न शक्तोऽस्मि न शक्तोऽस्मीति चाब्रुवन्

ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ, “ਤੂੰ ਦੇਹ—ਤੂੰ ਦੇਹ—ਤੂੰ ਦੇਹ!” ਅਤੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ, “ਮੈਂ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ—ਮੈਂ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ—ਮੈਂ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ।”

Verse 18

ततो विष्णुः समुत्तस्थौ स्त्रीरूपं च दधार ह । चकार स्वर्णपात्रे तत्पीयूषपरिवेषणम्

ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਪਰੋਸਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ।

Verse 19

पीयूषभक्षणं राहुर्यावत्कुर्याद्द्विजोत्तम । चंद्रसूर्यौ चोक्तवंतौ राक्षसोऽसौ छलागतः

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ! ਰਾਹੂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਹੀ ਲੱਗਾ ਸੀ; ਪਰ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਛਲ ਨਾਲ ਉਥੇ ਆਇਆ ਸੀ।

Verse 20

ततः क्रुद्धो जगन्नाथो जघान स्वर्णपात्रतः । शिरस्तस्य पपातोर्व्यां केतुर्नाम्ना बभूव ह

ਤਦੋਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਜਗੰਨਾਥ ਨੇ ਸੁਵਰਨ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ‘ਕੇਤੂ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 21

राहुकेतू ततस्तूर्णं गतौ तौ भयविह्वलौ । इदानीं तद्दिने प्राप्ते चंद्रसूर्यौ स युध्यति

ਫਿਰ ਰਾਹੂ ਅਤੇ ਕੇਤੂ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਤੁਰੰਤ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਜਦ ਉਹੀ ਨਿਯਤ ਦਿਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 22

कुर्याद्ग्रासं सैंहिकेयस्तत्क्षणं दुर्लभं भवेत् । सर्वं गंगासमं तोयं वेदव्याससमा द्विजाः

ਜੇ ਸੈਂਹਿਕੇਯਾ ਇਕ ਗ੍ਰਾਸ ਵੀ ਲੈ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਪਲ ਉਹ (ਅਮ੍ਰਿਤ) ਦੁਰਲਭ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਸਾਰਾ ਜਲ ਗੰਗਾ-ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਦਵਿਜ ਵੇਦਵਿਆਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਣ।

Verse 23

स्नानं वायसतीर्थे यो गंगास्नानफलं लभेत् । दानमक्षयपुण्यं स्यात्कोटिजन्मार्जितं तथा

ਜੋ ਵਾਯਸ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਅਖੰਡ ਪੁੰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਕਰੋੜਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ।

Verse 24

पापं नश्येत्समूलं च किं पुनः क्रतुकोटिभिः । विद्यार्थी लभते विद्यां पुत्रार्थी पुत्रमाप्यते

ਪਾਪ ਜੜ੍ਹ ਸਮੇਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਕਰੋੜਾਂ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲੋਂ ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਵਧ ਕਰ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੈ। ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਵਿਦਿਆ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਆਸ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 25

मोक्षार्थी लभते मोक्षं मंत्रसिद्धिर्भवेद्ध्रुवम् । इति ते कथितं विप्र समुद्रमथनं तु तत्

ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਮੋਖਸ਼ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਤਰ-ਸਿੱਧੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਸਮੁੰਦਰ-ਮਥਨ ਦੀ ਕਥਾ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।