Adhyaya 73
Chapter Arc: Sauti’s voice turns from event to afterglow: having heard the holy deeds of the great-souled Pandavas in Virata’s realm, the listener is promised protection from fear, illness, and misfortune. → The narration shifts into a crescendo of phalaśruti—benefits of hearing/reciting—linking remembrance of Arjuna’s (Phalguna’s) deeds to the destruction of sins, the arising of prosperity, and victory even when one stands alone against foes. → The chapter peaks in its ritual injunctions: after hearing the Virata Parva, one should give gifts according to means—varied garments, gold, grain, cows and horses—honor the best of Brahmins, satisfy the reciter, and feed Brahmins with sweet rice, ghee, and sugar to secure the ‘complete fruit’ of the hearing. → The phalaśruti seals the narrative with assurances: calamities subside, separations from loved ones do not occur, auspicious increase arises, and the gods are pleased when the listener practices generosity and hospitality.
Shlokas
Verse 1
विराटपर्वकी सम्पूर्ण "्लोक-संख्या--२६९१ #2.# #22.7 (9) #च्दिम अलड श्रवण-महिमा श्र॒त्वा तु चरितं पुण्यं पाण्डवानां महात्मनाम् | नाधिव्याधिभयं तेषां जायते पुण्यकर्मणाम्
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਪੁੰਨ-ਪ੍ਰਦ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਧਿ (ਮਾਨਸਿਕ ਦੁੱਖ) ਅਤੇ ਵਿਆਧਿ (ਸ਼ਾਰੀਰਕ ਰੋਗ) ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੁੰਨਕਰਮੀ ਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਆਪ ਹੀ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਮੰਗਲਦਾਇਕ ਹਨ।
Verse 2
दुर्गतेस्तरणे तेषामायतं तरणं भवेत् । सुभिक्षं क्षेममारोग्यं पुण्यवृद्धि: प्रजायते
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜੋ ਲੋਕ ਦੁৰ্গਤੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਕਟ-ਤਰਨ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੂਰ ਤੱਕ ਛੁਟਕਾਰੇ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ ਸুভਿਖ, ਖੇਮ, ਆਰੋਗ੍ਯ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦੀ ਵਾਧਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 3
सर्वपापानि नश्यन्ति जायन्ते सर्वसम्पद: । एकाकी विजयेच्छत्रून् स्मृत्वा फाल्गुनकर्म च
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਫਾਲਗੁਨ (ਅਰਜੁਨ) ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਮਪੱਤਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਇਕੱਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 4
ईतय: सम्प्रणश्यन्ति न वियोग: प्रिये जने
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਆਚਰਨ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਈਤੀਆਂ (ਅਤਿਵਰਖਾ ਆਦਿ ਉਪਦ੍ਰਵ) ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Verse 5
श्रुत्वा वैराटकं पर्व वासांसि विविधानि च | हिरण्यं धान्यं गावश्व दद्याद् वित्तानुसारत:
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਵਿਰਾਟਪਰਵ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮਰੱਥ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਸੋਨਾ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਗਾਂ-ਘੋੜੇ ਆਦਿ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਆਤਿਥ੍ਯ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਦਾ ਪੁੰਨ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 6
प्रीयते देवतानां वै दद्याद् वै द्विजमुख्यके । वाचके तु सुसंतुष्टे तुष्टा: स्यु: सर्वदेवता:
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵਾਚਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 7
ब्राह्मणान् भोजयेच्छक्त्या पायसै: सर्पिषा सितै: । एवं श्रुते च वैराटे सम्यक् फलमवाप्नुयात्
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਸਮਰੱਥ ਅਨੁਸਾਰ ਘਿਉ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਮਿਲੀ ਖੀਰ (ਪਾਯਸ) ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਵਿਰਾਟਪਰਵ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 282
दक्षिण भारतीय पाठसे लिये गये श्लोक--- २४९ (२२॥) ३३
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ (ਦਕ੍ਸ਼ਿਣ) ਪਾਠ ਅਨੁਸਾਰ ਉਧ੍ਰਿਤ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਇਹ 22ਵੇਂ ਭਾਗ ਦਾ 33ਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ, ਸ਼ਲੋਕ-ਸੰਖਿਆ 249 ਵਜੋਂ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 2408
इस प्रकार व्यासनिर्मित श्रीमहाभारत नामक एक लाख श्लोकोकी संदहितानें विराटपर्वके अन्तर्गत वैवाहिकपर्वमें उत्तराविवाहविषयक बद्धत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ७२ ॥ ऑट:आ छा () है अनुष्टुप् छन््द ( अन्य बड़े छनन््द ) बड़े छन्दोंका ३२ अक्षरोंके अनुष्टुप् मानकर गिननेपर कुल योग उत्तर भारतीय पाठसे लिये गये श्लोक-- २१२५ (१९८ ) २८३
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿਆਸ-ਕ੍ਰਿਤ, ਇੱਕ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਭਾਰਤ-ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਵਿਰਾਟਪਰਵ ਅੰਦਰ ਵੈਵਾਹਿਕ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾ ਦੇ ਵਿਵਾਹ-ਵਿਸ਼ੇ ਸੰਬੰਧੀ ਬਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.