Adhyaya 60
धनंजय-दुर्योधन-संग्रामः (Arjuna–Duryodhana Engagement and Admonition)
Upa-parva: Gograhaṇa (Matsya-Kuru Encounter) Upa-Parva
Vaishampāyana reports a tightly sequenced combat vignette. Duryodhana advances with raised standard and confronts Arjuna, striking him in the forehead with a well-drawn arrow; Arjuna remains composed and responds with powerful shafts. The exchange escalates as Vikarṇa advances supported by an elephant; Arjuna pierces the elephant decisively, causing it to collapse, prompting Vikarṇa to flee and mount another chariot. Arjuna then wounds Duryodhana in the chest and forces a broader Kuru withdrawal. Observing Duryodhana’s retreat while bleeding, Arjuna issues a pointed rebuke: abandoning battle forfeits fame; the epithet “Duryodhana” becomes rhetorically questioned if one turns away from combat. Arjuna frames his own steadiness as duty-bound (aligned with Yudhiṣṭhira’s directives) and challenges Duryodhana to face him, invoking norms of royal conduct and accountability in a public contest.
Chapter Arc: गोग्रहण के रण में, सभा-मध्य की पुरानी डींगों को स्मरण कराते हुए अर्जुन कर्ण को ललकारता है—आज वाणी नहीं, बाण उत्तर देंगे। → अर्जुन कर्ण की कठोर वाणी और धर्म-उपेक्षा का उल्लेख कर उसे प्रत्यक्ष युद्ध में अपना बल जानने की चुनौती देता है; कर्ण भी प्रत्युत्तर में अर्जुन पर भाई-हत्या और रण-नीति को लेकर कटाक्ष करता हुआ द्वंद्व को तीखा बनाता है। → अर्जुन का ज्वलित, तीक्ष्ण बाण कर्ण के कवच को भेदकर वक्ष में धँसता है; कर्ण तमसा-सा आविष्ट होकर क्षण भर विवेक खो देता है और असह्य वेदना से रण छोड़ देता है। → कर्ण उत्तर दिशा की ओर हटता/भागता है; अर्जुन गर्जना कर अपनी विजय-घोष करता है और कौरव-पक्ष की धुरी को क्षणिक रूप से तोड़ देता है। → कर्ण का अपमान और पलायन आगे के वैर को और प्रज्वलित करता है—यह पराजय भविष्य के महायुद्ध में किस रूप में प्रतिशोध बनेगी?
Shlokas
Verse 1
#:2:8 #:23:.7 () हि २ 7 षष्टितमो< ध्याय: अर्जुन और कर्णका संवाद तथा कर्णका अर्जुनसे हारकर भागना अर्जुन उवाच कर्ण यत् ते सभामध्ये बहु वाचा विकत्थितम् । न मे युधि समो<स्तीति तदिदं समुपस्थितम्
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਕਰਨ! ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ ਇਹ ਡੀਂਗ ਮਾਰੀ ਸੀ ਕਿ ‘ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।’ ਹੁਣ ਉਹੀ ਵੇਲਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਰਣਭੂਮੀ ਤੇਰੇ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਪਰਖ ਹੈ।
Verse 2
सोउ्द्य कर्ण मया सार्ध व्यवहृत्य महामृधे । ज्ञास्यस्यबलमात्मानं न चान्यानवमंस्यसे,कर्ण! आज इस महासंग्राममें मेरे साथ भिड़कर तू अपनेको भलीभाँति निर्बल समझ लेगा और फिर कभी दूसरोंका अपमान नहीं करेगा
ਹੇ ਕਰਨ! ਅੱਜ ਇਸ ਮਹਾਂਸੰਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਭਿੜ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਜਾਣ ਲਵੇਂਗਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰੇਂਗਾ।
Verse 3
अवोच: परुषा वाचो धर्ममुत्सूज्य केवलम् | इदं तु दुष्करं मन्ये यदिदं ते चिकीर्षितम्
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਬੋਲੇ ਹਨ; ਪਰ ਹੁਣ ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਕਰ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
Verse 4
यत् त्वया कथितं पूर्व मामनासाद्य किंचन । तदद्य कुरु राधेय कुरुमध्ये मया सह,राधानन्दन! मेरे साथ भिड़न्त होनेके पहले कौरवोंकी सभामें तूने जो कुछ कहा है, आज मेरे साथ युद्ध करके वह सब सत्य कर दिखा
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਧੇਯ! ਕੁਰੂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਸੱਚ ਕਰ ਵਿਖਾ।
Verse 5
यत् सभायां स पाउ्चालीं क्लिश्यमानां दुरात्मभि: | दृष्टवानसि तस्याद्य फलमाप्नुहि केवलम्
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਦੋਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕ ਪਾਂਚਾਲੀ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ; ਹੁਣ, ਹੇ ਵੈਰੀ, ਉਸ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦਾ ਫਲ ਅੱਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੋਗ।
Verse 6
धर्मपाशनिबद्धेन यन्मया मर्षितं पुरा । तस्य राधेय कोपस्य विजयं पश्य मे मृथे
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਪਾਸ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ ਚੁੱਪਚਾਪ ਸਹਿ ਲਿਆ; ਪਰ ਹੇ ਰਾਧੇਯ, ਅੱਜ ਇਸ ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਰੋਕੇ ਹੋਏ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਫਲ—ਮੇਰੀ ਜਿੱਤ—ਵੇਖ ਲੈ।
Verse 7
वने द्वादश वर्षाणि यानि सोढानि दुर्मते । तस्याद्य प्रतिकोपस्य फल प्राप्तुहि सम्प्रति
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੁਸ਼ਬੁੱਧੀ! ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਅਸੀਂ ਜੋ ਕਲੇਸ਼ ਸਹੇ ਹਨ, ਉਸ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ੋਧੀ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਫਲ ਤੂੰ ਹੁਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ—ਅੱਜ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਦ ਚੱਖ।
Verse 8
एहि कर्ण मया सार्ध प्रतियुध्यस्व सड़रे । प्रेक्षका: कुरव: सर्वे भवन्तु तव सैनिका:
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਆ ਕਰਣ, ਇੱਥੇ ਘੋਰ ਜੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜ। ਸਾਰੇ ਕੁਰੂ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣ; ਤੇਰੀ ਫੌਜ ਹੀ ਤੇਰਾ ਸਹਾਇਕ ਦਲ ਹੋਵੇ।
Verse 9
कर्ण! आ, रणभूमिमें मेरा सामना कर। समस्त कौरव और तेरे सैनिक सब दर्शक होकर हमारे युद्धको देखें ।।
ਕਰਣ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਬੋਲੀਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਵਿਖਾ। ਤੇਰੀ ਬਾਣੀ ਤੇਰੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਗੱਲ ਤੇ ਕੰਮ ਦਾ ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
Verse 10
यत् त्वया मर्षितं पूर्व तदशक्तेन मर्षितम् । इतो गृह्नीमहे पार्थ तव दृष्टवा पराक्रमम्
ਕਰਣ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਸਹਿਆ, ਉਹ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਸਹਿਆ। ਹੁਣ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤੇਰਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਇਹੀ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਸੰਯਮ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬੇਬਸੀ ਸੀ।
Verse 11
धर्मपाशनिबद्धेन यत् त्वया मर्षितं पुरा । तथैव बद्धमात्मानमबद्धमिव मन्यसे
ਕਰਣ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜੇ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਬੱਝ ਕੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬੰਧਨ ਮੌਜੂਦ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
Verse 12
यदि तावद् वने वासो यथोक्तश्चरितस्त्वया | तत् त्वं धर्मार्थवित् क्लिष्ट: स मया योद्धुमिच्छसि
ਕਰਣ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜੇ ਤੂੰ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਵਨਵਾਸ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਹੈਂ। ਉਸੇ ਕਲੇਸ਼ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।
Verse 13
यदि शक्रः स्वयं पार्थ युध्यते तव कारणात् । तथापि न व्यथा काचिन्मम स्याद्ू विक्रमिष्यत:
ਹੇ ਪਾਰਥ! ਜੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਪ ਹੀ ਲੜਨ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿਖਾਂਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।
Verse 14
अयं कौन्तेय कामस्ते नचिरात् समुपस्थित: । योत्स्यसे हि मया सार्धमद्य द्रक्ष्य्सि मे बलम्
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ! ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਹੀ ਜਾਗੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜੇਂਗਾ; ਅੱਜ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਬਲ ਆਪ ਵੇਖ ਲਏਂਗਾ।
Verse 15
अजुन उवाच इदानीमेव तावत् त्वमपयातो रणान्मम । तेन जीवसि राधेय निहतस्त्वनुजस्तव
ਅਰਜੁਨ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਰਾਧੇਯ! ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਣ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਪਿੱਠ ਦਿਖਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈਂ। ਪਰ ਤੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 16
भ्रातरं घातयित्वा कस्त्यक्त्वा रणशिरक्ष कः । त्वदन्य: कः पुमान् सत्सु ब्रूयादेवं व्यवस्थित:
ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਰਵਾ ਕੇ ਅਤੇ ਰਣ-ਮੁਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਸੱਜਣਾਂ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਐਸੀ ਡੀਂਗ ਕੌਣ ਮਾਰੇਗਾ? ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇੰਨੀ ਬੇਸ਼ਰਮੀ ਨਾਲ ਇਹ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 17
वैशम्पायन उवाच इति कर्ण ब्रुवन्नेव बीभत्सुरपराजित: । अभ्ययाद् विसृजन् बाणान् कायावरणभेदिन:
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਜਨਮੇਜਯ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਪਰਾਜਿਤ ਬੀਭਤਸੁ ਅਰਜੁਨ ਕਵਚ ਨੂੰ ਵੀ ਭੇਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਛੱਡਦਾ ਉਸ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।
Verse 18
प्रतिजग्राह तं॑ कर्ण: प्रीयमाणो महारथ: । महता शरवर्षेण वर्षमाणमिवाम्बुदम्,महारथी कर्णने बड़ी प्रसन्नताके साथ मेघके सदृश बाणोंकी दृष्टि करनेवाले अर्जुनको अपने सायकोंकी भारी बौछार करके रोका
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮਹਾਰਥੀ ਕਰਨ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਬਾਣ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰੀ ਤੀਰ-ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲਿਆ।
Verse 19
उत्पेतु: शरजालानि घोररूपाणि सर्वश: । अविध्यदश्चवान् बाद्दोश्व हस्तावापं पृथक् पृथक्
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਠਣ ਲੱਗੇ। ਪਾਰਥ ਇਹ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਵੱਕਰੇ ਜੋੜਾਂ ਅਤੇ ਤਿੱਖੇ ਅਗਲੇ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਘੋੜੇ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘੇ ਘਾਵ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਰੱਖੇ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਚੀਰ ਦਿੱਤੇ।
Verse 20
सो<मृष्यमाण: कर्णस्य निषड्रस्यावलम्बनम् | चिच्छेद निशिताग्रेण शरेण नतपर्वणा
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਕਰਨ ਦੀ ਉਸ ਦਿਖਾਵਟ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਦਿਆਂ, ਪਾਰਥ ਨੇ ਵੱਕਰੇ ਜੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਤਿੱਖੇ ਅਗਲੇ ਦੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਨਿਸੰਗ (ਤਰਕਸ) ਦੀ ਟੰਗਣ ਵਾਲੀ ਪੱਟੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ।
Verse 21
उपासज्रादुपादाय कर्णो बाणानथापरान् | विव्याध पाण्डवं हस्ते तस्य मुष्टिरशीर्यत
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਫਿਰ ਕਰਨ ਨੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਹੋਰ ਤੀਰ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਘਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮੁੱਠ ਢਿੱਲੀ ਪੈ ਗਈ।
Verse 22
ततः पार्थो महाबाहु: कर्णस्य धनुरच्छिनत् । स शक्ति प्राहिणोत् तस्मै तां पार्थो व्यधमच्छरै:
ਤਦ ਮਹਾਬਾਹੁ ਪਾਰਥ ਨੇ ਕਰਨ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਕਰਨ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਉੱਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਸੁੱਟੀ; ਪਰ ਪਾਰਥ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 23
ततोअनुपेतुर्बहवो राधेयस्य पदानुगा: । तांश्व गाण्डीवनिर्मुक्ति: प्राहिणोद यमसादनम्
ਤਦੋਂ ਰਾਧੇਯ (ਕਰਨ) ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਨਿਕ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਪਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਗਾਂਡੀਵ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਧਾਮ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
Verse 24
ततोअस्याश्वाञ्छरैस्ती&णैर्बी भत्सुर्भारसा धनै: । आकर्णममुक्तैरवधीत् ते हता: प्रापतन् भुवि
ਫਿਰ ਬੀਭਤਸੁ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਕੰਨ ਤੱਕ ਖਿੱਚ ਕੇ ਛੱਡੇ ਤਿੱਖੇ, ਭਾਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ; ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਘੋੜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
Verse 25
अथापरेण बाणेन ज्वलितेन महौजसा । विव्याध कर्ण कौन्तेयस्तीक्ष्णेनोरसि वीर्यवान्,तत्पश्चात् पराक्रमी कुन्तीकुमारने महान् तेजस्वी तथा अग्निके समान प्रज्वलित दूसरे बाणद्वारा कर्णकी छातीमें आघात किया
ਫਿਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਕੌਂਤੇਯ (ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ) ਨੇ ਮਹਾਬਲ ਨਾਲ ਜਵਲੰਤ ਹੋਰ ਇੱਕ ਤਿੱਖਾ ਤੀਰ ਕਰਣ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ।
Verse 26
तस्य भिन्त्वा तनुत्राणं कायम भ्यगमच्छर: । ततः स तमसा<<विष्टो न सम किंचित् प्रजज्ञिवान्
ਉਹ ਤੀਰ ਕਰਣ ਦੇ ਕਵਚ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਘੁੱਸ ਗਿਆ; ਤਦ ਉਹ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ (ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਗਿਆ) ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਿਆ।
Verse 27
स गाढवेदनो हित्वा रणं प्रायादुदडमुख: । ततोअर्जुन उदक्रोशदुत्तरश्चन महारथ:
ਘਣੀ ਪੀੜ੍ਹ ਨਾਲ ਉਹ ਰਣਭੂਮੀ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ—ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਰਥੀ—ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਜੈਕਾਰਾ ਕਰਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵਾਂਗ ਗੱਜ ਉਠੇ।
Verse 60
इति श्रीमहाभारते विराटपर्वणि गोहरणपर्वणि कर्णापयाने षष्टितमो5ध्याय:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਰਾਟ ਪਰਵ ਦੇ ਗੋਹਰਨ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਦਾ ਸੱਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns whether retreat from a losing engagement can be ethically justified for a ruler, or whether it constitutes a breach of kṣatriya expectations and undermines the legitimacy conferred by public honor.
The passage emphasizes that names, titles, and reputation must correspond to conduct; courage and accountability are presented as performative-social obligations that stabilize political order and personal integrity.
No explicit phalaśruti appears in the supplied chapter segment; its significance is primarily narrative-ethical, reinforcing the epic’s broader linkage between dharma, reputation, and the consequences of public action.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.