Shloka 34
Adhyāya 55: Pārtha–Rādheya Saṃvāda and Tactical Exchange
Chapter 55
सार्क खं तत्क्षणेनासीत् संध्यायामिव लोहितम् | अप्यस्तं प्राप्य सूर्योडपि निवर्तेत न पाण्डव:,जैसे संध्याकालमें पश्चिमका आकाश लाल हो जाता है, उसी प्रकार उस समय सूर्यससहित आकाश लाल रंगका हो गया था। संध्याकालमें तो सूर्य अस्ताचलपर पहुँचकर परसंताप-कर्मसे निवृत्त हो जाते हैं; परंतु पाण्डुनन्दन अर्जुन शत्रुपीड़नरूपी कर्मसे निवृत्त नहीं हुए
sārka-khaṁ tat-kṣaṇenāsīt sandhyāyām iva lohitam | apy astaṁ prāpya sūryo 'pi nivarteta na pāṇḍavaḥ ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸੇ ਪਲ ਸੂਰਜ ਸਮੇਤ ਆਕਾਸ਼ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਪੱਛਮੀ ਅੰਬਰ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੰਧਿਆ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਅਸਤ-ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦਾਹਕ ਕਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਪਾਂਡੂ-ਪੁੱਤਰ ਵੀਰ ਪਾਰਥ ਉੱਥੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਪੀੜਨ ਦੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਇਕ ਛਿਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਟਿਆ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts nature’s inevitable cessation (the sun’s heat subsiding at sunset) with a warrior’s steadfast resolve: Arjuna, bound by kṣatriya-duty and protective purpose, does not abandon the task of subduing aggressors until it is accomplished.
During the battle in the Virāṭa episode, the scene becomes intensely blood-red—likened to the western sky at twilight—signaling the ferocity of combat. The narrator emphasizes that, unlike the sun which ‘retires’ at dusk, Arjuna continues relentlessly in enemy-crushing action.