Shloka 13
त्रिगर्त-मात्स्य-संग्रामः
The Trigarta–Matsya Engagement at Twilight
शतसूर्य शतावर्त शतबिन्दु शताक्षिमत्
Vaiśampāyana uvāca: śatasūrya-śatāvarta-śatabindu-śatākṣimat matsyadeśake rājā virāṭaḥ abhedya-kalpaṃ nāma kavacaṃ jagrāha; yat kenāpi astrā-śastrena na chidyate. tasmin sūrya-sama-prabhāḥ śataṃ phullikāḥ, śatam āvartāḥ, śataṃ bindavaḥ (sūkṣma-cakrāṇi), śataṃ ca netra-sadṛśākārāṇi cakrāṇi nirmmitāni. aparaṃ ca adhaḥ-ūrdhvaṃ saugandhika-jātīyānāṃ śataṃ kamalākṛtayaḥ paṅkti-baddhā babhūvuḥ.
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਮਤਸ੍ਯ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਵਿਰਾਟ ਨੇ “ਅਭੇਦ੍ਯਕਲਪ” ਨਾਮ ਦਾ ਕਵਚ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਕੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀਆਂ ਸੌ ਫੁਲਕੀਆਂ, ਸੌ ਆਵਰਤ ਨਕਸ਼, ਸੌ ਸੁਖਮ ਚਕ੍ਰ-ਬਿੰਦੂ ਅਤੇ ਅੱਖ ਵਰਗੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਸੌ ਚਕ੍ਰ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੇਠੋਂ ਉੱਪਰ ਤੱਕ ਸੁਗੰਧਿਕ ਜਾਤ ਦੇ ਸੌ ਕਮਲਾਂ ਦੀਆਂ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights rājadharma in practice: a ruler must be equipped to protect the kingdom. The ‘invulnerable’ armor symbolizes preparedness and the obligation to shield subjects in times of danger, not merely personal glory.
The narrator describes King Virāṭa of the Matsya realm putting on a famed, weapon-proof armor called Abhedya-kalpa, detailing its many sun-bright and lotus-like decorative motifs.