Shloka 16
उवाच परमक्रुद्ध उद्यम्यात्मानमात्मना | अथो मम मतं यत् तु तन्निबोधत भूमिपा:,तब उसके आशयको समझकर कर्णने रोषसे अपनी सुन्दर आँखें फाड़कर दुःशासन, शकुनि और दुर्योधनकी ओर देखते हुए स्वयं ही उत्साहमें भरकर अत्यन्त क्रोधपूर्वक कहा --“भूमिपालो! इस विषयमें मेरा जो मत है, उसे सुन लो
vaiśampāyana uvāca | uvāca paramakruddha udyamyātmānam ātmanā | atho mama mataṃ yat tu tan nibodhata bhūmipāḥ ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਤਦ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਨ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਹੌਸਲਾ ਜਗਾ ਕੇ ਬੋਲਿਆ—“ਹੇ ਭੂਪਾਲੋ! ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਜੋ ਮਤ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣੋ।”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even when anger surges, the verse highlights deliberate self-mobilization (ātmanā ātmānam udyamya): counsel and decision should be presented with conscious resolve rather than uncontrolled impulse, especially before rulers responsible for dharma.
The narrator Vaiśampāyana reports that a speaker—burning with intense anger—collects himself and addresses the assembled kings, asking them to hear his considered opinion on the matter at hand.