Shloka 1636
Sudeva Identifies Damayantī in Cedi (सुदेवेन दमयन्ती-परिचयः)
रत्नराशिविंशीर्णो<यं गृह्नी ध्वं कि प्रधावत । उस समय वहाँ तीनों लोकोंको भयमें डालनेवाला महान् आर्तनाद एवं चीत्कार हो रहा था। कोई कहता--'अरे! इधर बड़े जोरकी आग प्रज्वलित हो उठी है। यह भारी संकट आ गया (अब) दौड़ो और बचाओ।' दूसरा कहता--“अरे! ये ढेर-के-ढेर रत्न बिखरे पड़े हैं, इन्हें सँभालकर रखो। इधर-उधर भागते क्यों हो?”
bṛhadaśva uvāca | ratnarāśi-viṃśīrṇo 'yaṃ gṛhṇīdhvaṃ kiṃ pradhāvata |
“ਓਹੋ! ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਖਿੱਲਰ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰੋ; ਤੁਸੀਂ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਕਿਉਂ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹੋ?” ਉਸ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਂ ਕਰਾਹ ਅਤੇ ਕੋਲਾਹਲ ਉੱਠਿਆ। ਕੋਈ ਚੀਖਿਆ—“ਹਾਇ! ਇੱਥੇ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਭੜਕ ਉੱਠੀ ਹੈ; ਵੱਡੀ ਆਫ਼ਤ ਆ ਗਈ—ਦੌੜੋ, ਬਚਾਓ!” ਦੂਜਾ ਬੋਲਿਆ—“ਵੇਖੋ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਪਏ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੋ—ਇਧਰ-ਉਧਰ ਕਿਉਂ ਭੱਜਦੇ ਹੋ?”
बृहदश्चव उवाच
Educational Q&A
In moments of danger, the mind is tested: one impulse turns toward protecting life and community, while another clings to wealth. The passage highlights the ethical conflict between urgent responsibility in a crisis and attachment to material gain, showing how confusion and greed can distort priorities.
Amid a terrifying uproar—likened to shaking the three worlds—people shout contradictory instructions. Some warn of a raging fire and urge immediate rescue, while others point to scattered heaps of jewels and urge collecting them. Bṛhadaśva’s line echoes the latter call, capturing the chaotic, morally revealing atmosphere.