Shloka 84

Devanagari script

यक्षने पूछा--पुरुष किस प्रकार मरा हुआ कहा जाता है? राष्ट्र किस प्रकार मर जाता है? श्राद्ध किस प्रकार मृत हो जाता है? और यज्ञ कैसे नष्ट हो जाता है? ।। युधिछिर उवाच मृतो दरिद्र: पुरुषो मृतं राष्ट्रमराजकम्‌ मृतमश्रोत्रियं श्राद्ध मृतो यज्ञस्त्वदक्षिण:

Transliteration

yudhiṣṭhira uvāca |

mṛto daridraḥ puruṣo mṛtaṃ rāṣṭram arājakam |

mṛtam aśrotriyaṃ śrāddhaṃ mṛto yajñas tv adakṣiṇaḥ ||

Translation

ਯਕਸ਼ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ— ਮਨੁੱਖ ਕਿਹੜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ‘ਮੁਰਦਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਸ਼ਰਾਧ ਕਿਵੇਂ ਮੁਰਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਯੱਗ ਕਿਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ॥ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦਰਿਦ੍ਰ ਹੋ ਜਾਵੇ ਉਹ ਮੁਰਦਾ (ਮੁਰਦੇ ਸਮਾਨ) ਹੈ; ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਰਾਜ ਮੁਰਦਾ ਹੈ; ਅਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸ਼ਰਾਧ ਮੁਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਯੱਗ ਨਸ਼ਟ (ਮੁਰਦਾ) ਹੈ॥

Word by Word

यक्षेनby the Yaksha

पृष्टःhaving been asked

पुरुषःa man

किस्who/what (which)

प्रकारम्manner/way

मृतःdead

कथ्यतेis said/called

राष्ट्रम्a kingdom/state

किस्how/which

प्रकारम्manner/way

म्रियतेdies/perishes

श्राद्धम्śrāddha rite

किस्how/which

प्रकारम्manner/way

मृतम्dead (i.e., ineffective)

भवतिbecomes/is

चand

यज्ञःsacrifice

कथम्how

नश्यतिis destroyed/perishes

युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira

उवाचsaid

मृतःdead

दरिद्रःpoor

पुरुषःa man

मृतम्dead

राष्ट्रम्kingdom

अराजकम्without a king

मृतम्dead

अश्रोत्रियम्not involving a śrotriya (learned Brahmin)

श्राद्धम्śrāddha rite

मृतःdead

यज्ञःsacrifice

तुbut/indeed

अदक्षिणःwithout priestly fee (dakṣiṇā)

Speaker

युधिछिर उवाच

Characters & Entities

Yudhiṣṭhira

Yakṣa

rāṣṭra (kingdom)

śrāddha

yajña

dakṣiṇā

śrotriya

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes