Shloka 45
Sūrya-stava: Dhaumya’s Counsel and the Aṣṭaśata-nāma of Sūrya
सब्रद्यकेषु लोकेषु सप्तस्वप्यखिलेषु च । न तद्धूतमहं मनन््ये यदर्कादतिरिच्यते,ब्रद्मतोकसहित ऊपरके सातों लोकोंमें तथा अन्य सब लोकोंमें भी ऐसा कोई प्राणी नहीं दीखता जो आप भगवान् सूर्यसे बढ़कर हो। भगवन्! जगतमें और भी बहुत-से महान् शक्तिशाली प्राणी हैं; परंतु उनकी कान्ति और प्रभाव आपके समान नहीं हैं। सम्पूर्ण ज्योतिर्मय पदार्थ आपके ही अन्तर्गत हैं। आप ही समस्त ज्योतियोंके स्वामी हैं। सत्य, सत्त्व तथा समस्त सात्त्विक भाव आपमें ही प्रतिष्ठित हैं। 'शार्इ” नामक धनुष धारण करनेवाले भगवान् विष्णुने जिसके द्वारा दैत्योंका घमंड चूर्ण किया है उस सुदर्शन चक्रको विश्वकर्माने आपके ही तेजसे बनाया है
saptasv api akhileṣu lokeṣu brahmalokasahiteṣu ca | na tad bhūtam ahaṁ manye yad arkād atiricyate ||
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਸਮੇਤ ਸੱਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਸੂਰਜ-ਭਗਵਾਨ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਸੱਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਪੂਜ੍ਯ! ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੱਤਾਵਾਂ ਹਨ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇਰੇ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਜ੍ਯੋਤਿਰਮਯ ਪਦਾਰਥ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਤರ್ಭੂਤ ਹਨ; ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਜੋਤੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈਂ। ਸਤ੍ਯ, ਸਤ੍ਤ੍ਵ ਅਤੇ ਸਭ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕ ਭਾਵ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ। ਅਤੇ ਜਿਸ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਰਙ੍ਗਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਚੂਰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਚੱਕਰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਤੇਰੇ ਹੀ ਤੇਜ ਤੋਂ ਘੜਿਆ ਸੀ।
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse elevates the Sun as the supreme visible source of light and moral-spiritual clarity: all radiance is rooted in the Sun’s tejas, and virtues like satya (truth) and sattva (purity) are portrayed as grounded in that luminous principle. It frames cosmic power as meaningful when aligned with truth and purity.
Yudhiṣṭhira offers a hymn-like praise to Sūrya, declaring that no being across the seven worlds surpasses him. He links major divine instruments—especially Viṣṇu’s Sudarśana discus crafted by Viśvakarman—to the Sun’s splendor, thereby situating Sūrya at the center of cosmic order and divine efficacy.