Shloka 213
Dvaītavana: Brahmaghoṣa, Rṣi-saṅgha, and Baka Dālbhyā’s Upadeśa to Yudhiṣṭhira
सुखाई दु:खितं दृष्टवा कस्मान्मन्युर्न वर्धते । नरेन्द्र! आपके भाई दुःख भोगनेके योग्य नहीं हैं; आज इन्हें दुःखमें देखकर मेरा चित्त किसी प्रकार शान्त नहीं हो पाता है। महाराज! वनमें रहकर दुःख भोगते हुए इन अपने भाई भीमसेनका स्मरण करके समय आनेपर क्या शत्रुओंके प्रति आपका क्रोध नहीं बढ़ेगा? मैं पूछती हूँ--युद्धसे कभी पीछे न हटनेवाले और सुख भोगनेके योग्य भीमसेनको स्वयं अपने हाथोंसे सब काम करते और दुःख उठाते देखकर शत्रुओंपर आपका क्रोध क्यों नहीं भड़क उठता?
sukhī duḥkhitaṃ dṛṣṭvā kasmān manyur na vardhate | narendra! āpake bhāī duḥkha bhogane ke yogya nahīṃ haiṃ; āja inheṃ duḥkha meṃ dekhakara merā citta kisī prakāra śānta nahīṃ ho pātā hai | mahārāja! vaneṃ rahakara duḥkha bhogate hue in apane bhāī bhīmasena kā smaraṇa karake samaya āne para kyā śatrūṃ ke prati āp kā krodha nahīṃ baḍhegā? ahaṃ pṛcchāmi—yuddha se kabhī pīche na haṭane vāle aura sukha bhogane ke yogya bhīmasena ko svayaṃ apane hāthoṃ se saba kāma karate aura duḥkha uṭhāte dekhakara śatruoṃ para āp kā krodha kyoṃ nahīṃ bhaḍaka uṭhatā?
ਜੋ ਸੁਖ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਿਉਂ ਨਾ ਵਧੇ? ਹੇ ਨਰੇਂਦ੍ਰ! ਤੁਹਾਡੇ ਭਰਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮਹਾਰਾਜ! ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਭਰਾ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋਗੇ, ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਤੁਹਾਡਾ ਕ੍ਰੋਧ ਕੀ ਨਹੀਂ ਵਧੇਗਾ? ਮੈਂ ਪੁੱਛਦੀ ਹਾਂ—ਜੋ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਭੀਮ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿੰਦਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਰੋਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਭੜਕ ਉਠਦਾ?
वैशम्पायन उवाच