Shloka 251
Draupadī’s Rebuke of Jayadratha and Dhaumya’s Admonition (Āraṇyaka-parva, Adhyāya 252)
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि घोषयात्रापर्वणि दुर्योधनप्रायोपवेशे एकपज्चाशदधिकद्वधिशततमो<5ध्याय:
iti śrīmahābhārate vanaparvaṇi ghoṣayātrāparvaṇi duryodhana-prāyopaveśe ekapañcāśad-adhika-dviśatatamo 'dhyāyaḥ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਵਨਪਰਵ ਦੇ ਘੋਸ਼ਯਾਤ੍ਰਾਪਰਵ ਵਿੱਚ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ (ਆਮਰਨ ਉਪਵਾਸ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੋ ਸੌ ਇਕਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਸੰਹਾਰ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਨਿਰਣਾਇਕ ਮੋੜ ਦੱਸਦਾ ਹੈ—ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਸੰਕਲਪ ਵੱਲ ਧੱਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜਧਰਮ ਤੇ ਕੁਲਧਰਮ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਠੀ ਅਹੰ ਦੇ ਨਾਲ ਨੈਤਿਕ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The colophon highlights an ethical fault-line: when honor and ego dominate, a ruler may choose self-harmful extremes rather than self-correction. It implicitly contrasts impulsive, pride-driven resolve with dharmic steadiness—endurance, accountability, and responsibility to one’s role and relationships.
This is an end-of-chapter colophon marking the conclusion of a chapter in the Ghoṣa-yātrā episode, specifically the portion dealing with Duryodhana’s decision to undertake prāyopaveśa (a fast unto death). It signals that the preceding narrative has brought Duryodhana to a crisis point.