Shloka 63
दुर्योधनस्य लज्जा-प्रायोपवेशविचारः
Duryodhana’s Shame and Consideration of Prāyopaveśa
त्वया$5क्षिप्ता महाबाहो दीप्यमानेव दृश्यते । राजेन्द्र! तुम्हारे शत्रु शीघ्र ही शोकसे दीन-दुर्बल हो गये हैं। महाबाहो! तुमने राजा युधिष्ठिरसे इस लक्ष्मीको अपने बुद्धिबलसे छीन लिया है। अतः अब तुम्हारे यहाँ यह प्रकाशित होती-सी दिखायी दे रही है
Vaiśampāyana uvāca: tvayākṣiptā mahābāho dīpyamāneva dṛśyate | rājendra tava śatravaḥ śīghraṃ hi śokena dīnā-durbalā abhavan | mahābāho tvayā rājñaḥ yudhiṣṭhirāt iyam lakṣmīḥ svabuddhibalena apahṛtā | ataḥ idānīṃ tava gṛhe eṣā prakāśitīva dṛśyate ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮਹਾਬਾਹੋ! ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਛੀਨੀ ਹੋਈ ਇਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਮਾਨੋ ਜਵਾਲਾ ਵਾਂਗ ਦਹਕਦੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਤੇਰੇ ਵੈਰੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਦਿਨ-ਦੁਰਬਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਮਹਾਬਾਹੋ! ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ-ਚਤੁਰਾਈ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੋਂ ਇਹ ਰਾਜ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਖੋਹ ਲਈ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਇਹ ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral tension between outward prosperity and the means by which it is obtained: wealth and royal splendor gained through cunning seizure may appear dazzling, yet it is ethically charged, being taken from a righteous king and causing grief and weakness to others.
Vaiśampāyana describes how the addressee has taken Yudhiṣṭhira’s royal prosperity (lakṣmī) through intellectual stratagem, leaving opponents grief-stricken and weakened; that transferred fortune now seems to shine in the victor’s household.