Shloka 2
Duryodhana’s Account of Gandharva Defeat and the Pandavas’ Intervention (दुर्योधनवर्णितो गन्धर्वसंग्रामः)
वैशम्पायन उवाच सरस्तदासाद्य तु पाण्डुपुत्रा जन समुत्सृज्य विधाय वेशम् । वनानि रम्याण्यथ पर्वतांश्र नदीप्रदेशांश्व॒ तदा विचेरु:,वैशम्पायनजी बोले--राजन! उस (रमणीय) सरोवरपर आकर पाण्डवोंने वहाँ आये हुए जनसमुदायको विदा कर दिया और अपने रहनेके लिये कुटी बनाकर वे आस-पासके रमणीय वनों, पर्वतों तथा नदीके तटप्रदेशोंमें विचरने लगे
vaiśampāyana uvāca
saras tadāsādya tu pāṇḍuputrāḥ janaṃ samutsṛjya vidhāya veśam |
vanāni ramyāṇy atha parvatāṃś ca nadīpradeśāṃś ca tadā viceruḥ ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਰਾਜਨ! ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪਾਂਡੁਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਲੋਕ-ਭੀੜ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਨਵਾਸੀ ਵੇਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੁਹਾਵਣੇ ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆ-ਕੰਢਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਲੱਗੇ।”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined adaptation to circumstance: the Pāṇḍavas reduce public attention, adopt a fitting way of life, and live in harmony with the forest setting—an ethical posture of restraint and steadiness during hardship.
After arriving at a lake, the Pāṇḍavas send away the gathered crowd, set up their dwelling, and then roam the surrounding forests, mountains, and riverbanks as part of their life in exile.