Shloka 37

Kaurava Court Hears of the Pāṇḍavas’ Forest Hardship (वैचित्रवीर्यवंशीयस्य राज्ञः करुणाविचारः)

Devanagari script

निरुष्य तत्र सुचिरमेवं वल्निर्वशं गत: । मनस्तासु विनिक्षिप्य कामयानो वराड़ना:

Transliteration

niruṣya tatra suciram evaṁ valnir vaśaṁ gataḥ | manas tāsu vinikṣipya kāmayāno varāṅganāḥ ||

Translation

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉੱਥੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਯਮ ਰੱਖਣ ਬਾਵਜੂਦ ਅਗਨੀ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਕਾਮ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਟਿਕਾ ਕੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Word by Word

• निरुष्य: having confined/kept in check
• निरुष्य: Karma
• Type: Verb
• Root: नि-रुध्
• Form: ल्यप् (absolutive/gerund), परस्मैपद-भावार्थ (gerundial)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र

• सुचिरम्: for a long time
• सुचिरम्: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: सुचिर
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• एवम्: thus
• Type: Indeclinable
• Root: एवम्

• वल्नी: the ant-hill (valmī)
• वल्नी: Karta
• Type: Noun
• Root: वल्नी
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• निर्वशम्: helpless/under control
• निर्वशम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: निर्वश
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• गतः: having gone / having become
• गतः: Karta
• Type: Verb
• Root: गम्
• Form: क्त (past passive participle used actively), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मनः: mind
• मनः: Karma
• Type: Noun
• Root: मनस्
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तासु: in/among those (women/things)
• तासु: Adhikarana
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• विनिक्षिप्य: having placed/settled
• विनिक्षिप्य: Karma
• Type: Verb
• Root: वि-नि-क्षिप्
• Form: ल्यप् (absolutive/gerund), परस्मैपद-भावार्थ (gerundial)

• कामयानः: desiring
• कामयानः: Karta
• Type: Verb
• Root: कामय्
• Form: शतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वराङ्गनाः: beautiful women
• वराङ्गनाः: Karma
• Type: Noun
• Root: वराङ्गना
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

Speaker

मार्कण्डेय उवाच

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya