Shloka 11

Skanda-janma: Śivā/Svāhā, Agni, and the Manifestation of Guha

Mahābhārata 3.214

Devanagari script

प्राणानां संनिपातात्‌ तु संनिपात: प्रजायते । ऊष्मा चाग्निरिति ज्ञेयो योडन्न॑ं पचति देहिनाम्‌,प्राण आदि वायुओंके परस्पर मिलनेसे एक संघर्ष उत्पन्न होता है, उससे प्रकट होनेवाले उत्तापको ही जठरानल समझना चाहिये। वही देहधारियोंके खाये हुए अन्नको पचाता है

Transliteration

prāṇānāṃ sannipātāt tu sannipātaḥ prajāyate | ūṣmā cāgnir iti jñeyo yo 'nnaṃ pacati dehinām ||

Translation

ਪ੍ਰਾਣ ਆਦਿ ਵਾਯੂਆਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਸੰਨਿਪਾਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੰਨਿਪਾਤ (ਅੰਦਰੂਨੀ ਟੱਕਰ) ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਜੋ ਉਸ਼ਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਦਿਹਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖਾਧੇ ਅੰਨ ਨੂੰ ਪਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Word by Word

प्राणानाम्of the vital airs (pranas)

संनिपातात्from the conjunction/coming together

तुbut/indeed

संनिपातःa collision/conjunction

प्रजायतेarises/is produced

ऊष्माheat

चand

अग्निःfire

इतिthus

ज्ञेयःis to be known/should be understood

यःwhich/who

अन्नम्food

पचतिcooks/digests

देहिनाम्of embodied beings

Speaker

व्याध उवाच

Characters & Entities

व

व्याध (the hunter-sage, speaker)

प

प्राण (vital breaths)

अ

अग्नि/जठराग्नि (digestive fire)

अ

अन्न (food)

द

देहिन् (embodied beings)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Sandhi Notes