Shloka 9
कार्त्तिकेय-जन्मोपक्रमः
Prelude to the Birth of Kārttikeya/Skanda
वैराग्यस्य च रूपं तु पूर्वमेव प्रवर्तते । मृदुर्भवत्यहड्कार: प्रसीदत्यार्जव॑ च यत्,सात््विक पुरुषमें वैराग्यका लक्षण पहले ही प्रकट हो जाता है। उसका अहंकार ढीला पड़ जाता है और सरलता प्रकाशमें आने लगती है
vairāgyasya ca rūpaṁ tu pūrvam eva pravartate | mṛdur bhavaty ahaṅkāraḥ prasīdaty ārjavaṁ ca yat ||
ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਲੱਛਣ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਹੰਕਾਰ ਨਰਮ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਿੱਧੀ-ਸਰਲਤਾ ਚਮਕਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਾਤ੍ਤਵਿਕ ਪੁਰਖ ਦੇ ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ।
व्याध उवाच
Educational Q&A
True detachment is recognizable by inner transformation: the ego loosens and one’s conduct becomes calm, honest, and straightforward. Vairāgya is not merely withdrawal but a visible ethical refinement—humility and simplicity.
In the Vyādha’s instruction (the hunter-teacher episode in Vana Parva), he explains to his listener how to identify genuine spiritual maturity. He points to practical signs—reduced pride and increased straightforwardness—as evidence of sāttvika vairāgya.