Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

Dvārakā’s Distress and the Saubha Engagement (द्वारकाव्यग्रता तथा सौभयुद्धम्)

अभीषु हस्तं त॑ं दृष्टवा सीदन्तं सारथिं रणे | अस्तम्भयं महाबाहो शाल्वबाणप्रपीडितम्‌,महाबाहो! उस युद्धमें हाथमें बागडोर लिये सारथिको शाल्वके बाणोंसे पीड़ित होकर वष्ट पाते देख मैंने उसे ढाढ़स बँधाया

abhīṣu-hastaṁ taṁ dṛṣṭvā sīdantaṁ sārathiṁ raṇe | astambhayaṁ mahābāho śālva-bāṇa-prapīḍitam ||

ਵਾਯੂ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਸ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਗਾਮ ਫੜੇ ਹੋਏ—ਜੋ ਸ਼ਾਲਵ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਹੌਸਲਾ ਹਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤਦ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਧੀਰਜ ਮੁੜ ਠਹਿਰਾਇਆ।

अभीषुin/at the reins
अभीषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअभीषु
FormFeminine, Locative, Singular
हस्तम्hand
हस्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootहस्त
FormMasculine, Accusative, Singular
तम्him/that (one)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral)
सीदन्तम्sinking/faltering
सीदन्तम्:
TypeVerb
Rootसद्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Accusative, Singular
सारथिम्charioteer
सारथिम्:
Karma
TypeNoun
Rootसारथि
FormMasculine, Accusative, Singular
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
FormMasculine, Locative, Singular
अस्तम्भयम्I steadied/encouraged
अस्तम्भयम्:
TypeVerb
Rootस्तम्भ्
FormImperfect (लङ्), 1st, Singular, Parasmaipada, true
महाबाहोO mighty-armed one
महाबाहो:
TypeNoun
Rootमहाबाहु
FormMasculine, Vocative, Singular
शाल्वबाणप्रपीडितम्tormented by Śālva's arrows
शाल्वबाणप्रपीडितम्:
TypeAdjective
Rootशाल्व-बाण-प्रपीडित
FormMasculine, Accusative, Singular

वायुदेव उवाच

V
Vāyu (Wind-god)
Ś
Śālva
S
sārathi (charioteer)
A
abhīṣu (reins)
B
bāṇa (arrows)
R
raṇa (battlefield)

Educational Q&A

Even amid violence and fear, dharma includes sustaining the morale and steadiness of those who bear responsibility. Encouraging a faltering ally—especially one essential to right action—can be a decisive ethical act.

Vāyu describes witnessing a charioteer in battle who, though still holding the reins, is overwhelmed and afflicted by Śālva’s arrows. Vāyu intervenes to steady and encourage him so the chariot’s mission can continue.