Shloka 66
हियते बुध्यमानो5पि नरो हारिभिरिन्द्रियै: । विमूढसंज्ञो दुष्टाश्वैरुदभ्रान्तैरिव सारथि:,समझदार मनुष्य भी मनको हर लेनेवाली इन्द्रियोंद्रारा विषयोंकी ओर खींच लिया जाता है। उस समय उसकी विचारशक्ति मोहित हो जाती है। जैसे दुष्ट घोड़े वशमें न होनेपर सारथिको कुमार्गमें घसीट ले जाते हैं, यही दशा उस अजितेन्द्रिय पुरुषकी भी होती है
hriyate budhyamāno 'pi naro hāribhir indriyaiḥ | vimūḍha-saṃjño duṣṭāśvair udabhrāntair iva sārathiḥ ||
ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਚੁਰਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਭੋਗ-ਵਸਤੂਆਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੀ ਸੂਝ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਬੇਲਗਾਮ, ਅਣਸਿੱਖੇ ਘੋੜੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕੁਰਾਹੇ ਪਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਐਸੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
शौनक उवाच
Educational Q&A
Intellectual understanding alone is not sufficient; without mastery over the senses, a person is pulled toward sense-objects and loses clear judgment. Ethical life requires indriya-nigraha (restraint of the senses) so that discernment can guide action.
Śaunaka states a general moral observation using a vivid simile: the senses are compared to unruly horses that drag a charioteer off course. The verse functions as instruction, warning that even the wise can be overpowered when the senses are uncontrolled.