ब्राह्मणानुयात्रा—शौनकोपदेशः
Brāhmaṇas Follow into Exile and Śaunaka’s Instruction
कोटराग्निर्यथाशेषं समूलं पादपं दहेत् धर्मार्थो तु तथाल्पो5पि रागदोषो विनाशयेत्,“जैसे खोखलेमें लगी हुई आग सम्पूर्ण वृक्षको जड़-मूलसहित जलाकर भस्म कर देती है, उसी प्रकार विषयोंके प्रति थोड़ी-सी भी आसक्ति धर्म और अर्थ दोनोंका नाश कर देती है
koṭarāgnir yathāśeṣaṃ samūlaṃ pādapaṃ dahet | dharmārtho tu tathālpo 'pi rāgadoṣo vināśayet ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਦਰੱਖ਼ਤ ਦੇ ਖੋਖਲੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਜੜ੍ਹ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਰਾਖ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਗ-ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਆਸਕਤੀ ਵੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
वैशम्पायन उवाच
Even a small amount of attachment (rāga) can undermine one’s moral integrity (dharma) and worldly well-being (artha), just as a hidden internal fire can consume a whole tree from within.
Vaiśampāyana delivers a moral observation in the form of a simile, warning that subtle inner passions can cause total ruin—framing ethical counsel within the Vana Parva’s reflective, instructive tone.