Shloka 23
ब्राह्मणानुयात्रा—शौनकोपदेशः
Brāhmaṇas Follow into Exile and Śaunaka’s Instruction
तदा तत्प्रतिकाराच्च सततं चाविचिन्तनात् । आधिव्याधिप्रशमनं क्रियायोगद्धयेन तु,'समयपर इन चारों कारणोंका प्रतीकार करना एवं कभी भी उसका चिन्तन न करना --ये दो क्रियायोग (दुःखनिवारक उपाय) हैं। इन्हींसे आधि-व्याधिकी शान्ति होती है
tadā tatpratikārāc ca satataṁ cāvicintanāt | ādhivyādhipraśamanaṁ kriyāyogadvayena tu ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਘੁਮਾਉਣਾ—ਇਹ ਦੋ ਕ੍ਰਿਆਯੋਗ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਆਧਿ (ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜ) ਅਤੇ ਵਿਆਧਿ (ਰੋਗ) ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Two practical means relieve both mental distress (ādhi) and bodily illness (vyādhi): (1) actively applying countermeasures to the causes, and (2) refusing to brood over them—i.e., sustained remedial action paired with disciplined non-rumination.
In Vaiśampāyana’s narration, a reflective instruction is given on how suffering is reduced: the text frames healing as a twofold kriyāyoga—practical intervention and mental restraint—presented as a general principle for calming affliction.