Shloka 31
Yugapramāṇa–Kaliyuga-lakṣaṇa–Pralaya-kathā
Markandeya’s Account of Yugas, Kali Signs, and Dissolution
ततो राज्ञ: प्रधानत्वं शास्त्रप्रामाण्यदर्शनात् । उत्तर: सिद्धयते पक्षो येन राजेति भाषितम्,अतः शास्त्र-प्रमाणपर दृष्टिपात करनेसे राजाकी प्रधानता सूचित होती है। इसलिये जिसने राजाको प्रजापति बतलाया है, उसीका पक्ष उत्कृष्ट सिद्ध होता है
tato rājñaḥ pradhānatvaṃ śāstra-prāmāṇya-darśanāt | uttaraḥ sidhyate pakṣo yena rājeti bhāṣitam ||
ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ‘ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ’—ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਉਸ ਦਾ ਪੱਖ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
सनत्कुमार उवाच
Educational Q&A
The verse grounds political authority in śāstra: when scripture is accepted as a valid pramāṇa, the king’s primacy in social order is affirmed, and the argument defining ‘king’ (rājā) is upheld as the stronger position.
Sanatkumāra is concluding a point in a doctrinal discussion: by appealing to the recognized authority of śāstra, he declares that the thesis supporting the king’s superior status is proven and the rival side is thereby validated as correct.