Shloka 9

Pradyumna–Śālva Missile-Exchange at Saubha (Āraṇyaka Parva, Adhyāya 18)

Devanagari script

आयुष्म॑स्त्वं मया नित्यं॑ रक्षितव्यस्त्वयाप्यहम्‌ । रक्षितव्यो रथी नित्यमिति कृत्वापयाम्यहम्‌,आयुष्मन्‌! मुझे आपकी और आपको मेरी सदा रक्षा करनी चाहिये। रथी सारथिके द्वारा सदा रक्षणीय है, इस कर्तव्यका विचार करके ही मैं रणभूमिसे लौट रहा हूँ

Transliteration

āyuṣman tvaṃ mayā nityaṃ rakṣitavyas tvayāpy aham | rakṣitavyo rathī nityam iti kṛtvāpayāmy aham, āyuṣman ||

Translation

ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ! ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ‘ਰਥੀ ਨੂੰ ਸਾਰਥੀ ਵੱਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ’—ਇਸ ਕਰਤੱਬ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਤੋਂ ਹਟ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

Word by Word

• {'āyuṣman': 'O long-lived one

• a respectful address meaning ‘possessed of life/fortune’', 'tvam': 'you', 'mayā': 'by me', 'nityam': 'always, constantly', 'rakṣitavyaḥ': 'to be protected

• ought to be guarded (gerundive expressing duty)', 'tvayā api': 'by you also', 'aham': 'I', 'rathī': 'chariot-warrior

• one who fights from a chariot', 'sārathi (implied by context)': 'charioteer

• driver and protector of the chariot-warrior', 'iti': 'thus', 'kṛtvā': 'having considered/decided

• having made (this thought)', 'apayāmi': 'I withdraw, I go away/retreat', 'raṇabhūmi (implied by context)': 'battlefield'}

Speaker

वायुदेव उवाच

Characters & Entities

• Vāyudeva
• rathī (chariot-warrior)
• sārathi (charioteer, implied)