Kubera’s Fivefold Nīti and Protection of the Pāṇḍavas (वैश्रवणोपदेशः)
कृत्वैव केकामधुरं संगीतं मधुरस्वरम् । चित्रान् कलापान् विस्तीर्य सविलासान् मदालसान्,वहाँ लता-मण्डपोंमें मोरिनियोंके साथ नाचते हुए मोर दिखायी देते थे। जो मेघोंकी मृदंगतुल्य गम्भीर गर्जना सुनकर उद्दाम कामसे अत्यन्त उन्मत्त हो रहे थे। वे अपनी मधुर केकाध्वनिका विस्तार करके मीठे स्वरमें संगीतकी रचना करते थे और अपनी विचित्र पाँखें फैलाकर विलासयुक्त मदालसभावसे वनविहारके लिये उत्सुक हो प्रसन्नताके साथ नाच रहे थे। कुछ मोर लतावल्लरियोंसे व्याप्त कुटजवृक्षोंके कुज्जोंमें स्थित हो अपनी प्यारी मोरिनियोंके साथ रमण करते थे और कुछ कुटजोंकी डालियोंपर मदमत्त होकर बैठे थे तथा अपनी सुन्दर पाँखोंके घटाटोपसे युक्त हो मुकुटके समान जान पड़ते थे। कितने ही सुन्दर मोर वृक्षोंके कोटरोंमें बैठे थे। पाण्डवोंने उन सबको देखा
vaiśampāyana uvāca | kṛtvaiva kekāmadhuraṃ saṅgītaṃ madhurasvaram | citrān kalāpān vistīrya savilāsān madālasān |
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਗੜਗੜਾਹਟ ਸੁਣ ਕੇ ਮੋਰ ਕਾਮ-ਮਦ ਵਿੱਚ ਉਨਮੱਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਮਿੱਠੀ ਕੇਕਾ-ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਫੈਲਾ ਕੇ ਕੋਮਲ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਸੰਗੀਤ ਰਚਦੇ, ਅਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਪੰਖ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਲਾਸ-ਭਰੇ ਮਦਾਲਸ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲਤਾ-ਮੰਡਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦੇ। ਕਈ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਕੁਟਜ-ਕੁੰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਯ ਮੋਰਣੀਆਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੇ; ਕਈ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪਰਮਾਨੰਦ-ਮੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਘਣੇ ਪੰਖਾਂ ਕਰਕੇ ਮਕੁਟ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖਿਆ।
वैशम्पायन उवाच