Shloka 41
उद्योगपर्व — अध्याय ८१: कृष्णस्य दूतप्रयाणम्
Udyoga Parva, Chapter 81: Krishna Sets Out as Envoy
'प्रजजलित अग्निके समान इस प्रचण्ड क्रोधको हृदयमें रखकर प्रतीक्षा करते मुझे तेरह वर्ष बीत गये हैं ।। विदीर्यते मे हृदयं भीमवाक्छल्यपीडितम् । योडयमद्य महाबाहुर्धर्ममेवानुपश्यति
prajvalitāgnike samānaṃ pracaṇḍaṃ krodhaṃ hṛdaye nidhāya pratīkṣamāṇasya mama trayodaśa varṣāṇi vyatītāni || vidīryate me hṛdayaṃ bhīmavākśalyapīḍitam | yo ’yam adya mahābāhur dharmam evānupaśyati ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਇਹ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕ੍ਰੋਧ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਉਡੀਕ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਰੇ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ। ਭੀਮ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਲ੍ਯ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਚੀਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਮਹਾਬਾਹੁ ਅੱਜ ਵੀ ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਤੱਕਦਾ ਹੈ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical tension between righteous restraint (dharma) and the consuming force of anger: even after long suffering, the truly dharmic person keeps duty and moral order in view, though the inner cost can be severe.
In the war-preparatory context of the Udyoga Parva, the speaker describes years of pent-up fury and the pain caused by Bhīma’s sharp speech, contrasting that agitation with a mighty hero’s continued commitment to dharma despite provocation.