Shloka 18
Udyoga Parva, Adhyāya 73 — Kr̥ṣṇa’s Appraisal of Bhīma’s Altered Temper and Reaffirmation of Martial Resolve
अप्ययं न: कुरूणां स्याद् युगान्ते कालसम्भृत: । दुर्योधन: कुलाड्रारो जघन्य: पापपूरुष:,पूर्वोक्त (अठारह) राजाओंकी भाँति यह कुलांगार, नीच एवं पापपुरुष दुर्योधन भी इस द्वापरयुगके अन्तमें कालसे प्रेरित हो हमारे कुरुकुलके विनाशका कारण होकर उत्पन्न हुआ है
apy ayaṁ naḥ kurūṇāṁ syād yugānte kāla-sambhṛtaḥ | duryodhanaḥ kulāṅgāro jaghanyaḥ pāpa-pūruṣaḥ ||
ਭੀਮ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ—ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਦੁਰਯੋਧਨ ਵੀ ਯੁਗਾਂਤ ਵੇਲੇ ਕਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੇ ਕੁਰੂਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ। ਇਹ ਕੁਲ ਦਾ ਅੰਗਾਰ, ਨਿਹਾਇਤ ਨੀਚ ਤੇ ਪਾਪੀ ਪੁਰਖ ਹੈ।
भीम उवाच
Educational Q&A
The verse frames moral collapse as both personal culpability and a larger cosmic pressure: a wicked leader becomes a ‘kula-aṅgāra’ who endangers the whole lineage, while Kāla (Time) is invoked to show how adharma ripens toward destruction at a yuga’s end.
In Bhima’s forceful denunciation during the tense pre-war negotiations of the Udyoga Parva, he characterizes Duryodhana as a vile, sinful figure whose rise—like that of other destructive kings—signals impending catastrophe for the Kuru family.