Shloka 41
Udyoga Parva, Adhyāya 72 — Bhīmasena’s counsel on conciliation and Duryodhana’s disposition
योधाश्व सर्वे कृतनिश्चयास्ते भव्न्तु हस्त्यश्वरथेषु यत्ता: । सांग्रामिकं ते यदुपार्जनीयं सर्व समग्र कुरु तन्नरेन्द्र,यदि मनुष्यलोकका संहार करनेवाली अत्यन्त भयंकर मृत्यु इनको नहीं प्राप्त हुई होती, तो ऐसी बातें देखनेमें नहीं आतीं। अतः नरेन्द्र! आपके समस्त योद्धा युद्धके लिये दृढ़ निश्चय करके भाँति-भाँतिके शस्त्र, यन्त्र, कवच, रथ, हाथी और घोड़ोंको सुसज्जित कर लें तथा उन हाथियों, घोड़ों एवं रथोंपर सवार हो युद्ध करनेके निमित्त सदा तैयार रहें। इसके सिवा आपको युद्धोपयोगी जिन समस्त वस्तुओंका संग्रह करना है उन सबका भी आप संग्रह कर लीजिये
yodhāś ca sarve kṛtaniścayās te bhavantu hastyaśvaratheṣu yattāḥ | sāṅgrāmikaṃ te yad upārjanīyaṃ sarvaṃ samagraṃ kuru tan narendra ||
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਨਰੇਂਦ੍ਰ! ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ। ਜੰਗ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕਰ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ-ਲੋਕ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਹ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਮੌਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਐਸੀ ਹਾਲਤ ਦਿਖਾਈ ਨਾ ਦਿੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਯੰਤਰਾਂ, ਕਵਚਾਂ, ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੀ ਫੌਜ ਸਦਾ ਜੰਗ ਲਈ ਤਤਪਰ ਰਹੇ।”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
A ruler must act with clear-eyed responsibility: when conflict becomes unavoidable, dharma requires disciplined preparedness—firm resolve, organized forces, and complete logistical provisioning—rather than negligence or wishful thinking.
Yudhiṣṭhira addresses a king (narendra), urging him to keep all warriors battle-ready on elephants, horses, and chariots, and to gather every necessary war resource, framing the urgency against the looming reality of mass death and impending conflict.