Shloka 11
Udyoga Parva, Adhyāya 72 — Bhīmasena’s counsel on conciliation and Duryodhana’s disposition
पितामहस्य द्रोणस्य विदुरस्थ च धीमत:ः । ब्राह्मणानां च साधूनां राज्ञश्ष नगरस्य च,राजन! आप दानशील, कोमलस्वभाव, मन और इन्द्रियोंको वशमें रखनेवाले, स्वभावत:ः धर्मपरायण तथा सबके हैं, तो भी क्रूर दुर्योधनने उस समय पितामह भीष्म, द्रोणाचार्य, बुद्धिमान् विदुर, साधु, ब्राह्मण, राजा धृतराष्ट्र, नगरनिवासी जनसमुदाय तथा कुरुकुलके सभी श्रेष्ठ पुरुषोंके देखते-देखते आपको जूएमें छलसे ठग लिया और अपने उस कुकृत्यके लिये वह अबतक लज्जाका अनुभव नहीं करता है
pitāmahasya droṇasya vidurasya ca dhīmataḥ | brāhmaṇānāṃ ca sādhūnāṃ rājñaś ca nagarasya ca ||
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਪਿਤਾਮਹ ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਯ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵਿਦੁਰ, ਸਾਧੂ-ਜਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ, ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਤੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ—ਤੁਸੀਂ ਦਾਨਸ਼ੀਲ, ਮ੍ਰਿਦੁ-ਸੁਭਾਉ, ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਧਰਮਪਰਾਇਣ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ—ਕ੍ਰੂਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਛਲ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੱਗਿਆ ਤੇ ਲੁੱਟ ਲਿਆ। ਅਤੇ ਉਸ ਕੁਕਰਮ ਲਈ ਉਹ ਅੱਜ ਤੱਕ ਲੱਜਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Public wrongdoing becomes graver when committed before elders, teachers, and the civic community; ethical failure is not only the act of deceit but also the absence of shame and accountability afterward. The passage contrasts the victim’s virtues (self-control, generosity, dharma) with the perpetrator’s shameless fraud.
In the Udyoga Parva’s pre-war negotiations, Yudhiṣṭhira recalls the earlier dice-game injustice: Duryodhana cheated and dispossessed them in full view of Bhīṣma, Droṇa, Vidura, respected brāhmaṇas, the king, and the citizens—highlighting both the court’s moral collapse and Duryodhana’s continued lack of remorse.