Shloka 35
Udyoga-parva Adhyāya 71 — Kṣatra-dharma Counsel, Public Legitimacy, and Mobilization
प्रज्ञालाभे हि पुरुष: शास्त्राण्येवान्ववेक्षते । शास्त्रनिष्ठ: पुनर्धर्म तस्य हीरड्रमुत्तमम्,प्रज्ञाकी प्राप्ति होनेपर पुरुष केवल शास्त्रवचनोंपर ही दृष्टि रखता है। शास्त्रमें निष्ठा होनेपर वह पुनः धर्म करता है। धर्मका उत्तम अंग है लज्जा, जो धर्मके साथ ही आ जाती है। लज्जाशील मनुष्य पापसे द्वेष रखकर उससे दूर हो जाता है। अतः उसकी धन-सम्पत्ति बढ़ने लगती है। जो जितना ही श्रीसम्पन्न है, वह उतना ही पुरुष माना जाता है
prajñālābhe hi puruṣaḥ śāstrāṇy evānuvīkṣate | śāstraniṣṭhaḥ punaḥ dharmaṃ tasya hīḍram uttamam ||
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ್ಞਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਕੇਵਲ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵੱਲ ਹੀ ਤੱਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰ-ਨਿਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਧਰਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਗਹਿਣਾ ਲੱਜਾ ਹੈ; ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਾਪ ਨਾਲ ਘ੍ਰਿਣਾ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਵਧਦੀ ਹੈ।”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Wisdom leads one to rely on śāstra for guidance; steadfastness in śāstra results in dharmic conduct, whose finest ‘ornament’ is modesty (hīḍā/lajjā), a moral restraint that repels sin and supports prosperity and good repute.
In Udyoga Parva’s counsel-oriented setting, Yudhiṣṭhira articulates an ethical principle: the wise person consults śāstra, lives by dharma, and cultivates modesty as a key marker of righteous character.