Shloka 19
Dhṛtarāṣṭra’s Inquiry and Sañjaya’s Etymologies of Kṛṣṇa’s Names
Puruṣottama-nāma-nirvacana
इन्द्रियाणां यमे यत्तो भव राजन्नतन्द्रित: । बुद्धिश्च ते मा च्यवतु नियच्छैनां यतस्तत:
indriyāṇāṁ yame yatto bhava rājann atandritaḥ | buddhiś ca te mā cyavatu niyacchaināṁ yatas tataḥ ||
ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਲਸ ਛੱਡ ਕੇ ਸਦਾ ਚੌਕਸ ਰਹੋ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੋ। ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਕਸ਼ ਤੋਂ ਡਿਗ ਕੇ ਸਤਪਥ ਤੋਂ ਨਾ ਭਟਕੇ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse teaches disciplined vigilance: restrain the senses (indriya-nigraha) and keep the intellect steady on its proper aim, using every available means so that judgment does not deviate into negligence, passion, or error.
In the Udyoga Parva’s tense pre-war deliberations, Sañjaya addresses the king (Dhṛtarāṣṭra), urging him toward alert self-mastery—an ethical counsel meant to steady royal decision-making at a critical moment.