Shloka 16
Udyoga Parva Adhyāya 58 — Saṃjaya’s Audience and Kṛṣṇa’s Deterrent Counsel (संजय-प्रवेशः कृष्णवाक्यं च)
वाचं स वदतां श्रेष्ठो ह्वादिनीं वचनक्षमाम् | त्रासिनीं धार्तराष्ट्राणां मृदुपूर्वां सुदारुणाम्
vācaṃ sa vadatāṃ śreṣṭho hvādinīṃ vacanakṣamām | trāsinīṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ mṛdupūrvāṃ sudāruṇām
ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਨੇ ਐਸੀ ਬਾਣੀ ਉਚਾਰੀ ਜੋ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਸੀ, ਪਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵੀ; ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਰਮ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਰੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਠੋਰ।
संजय उवाच
Educational Q&A
Ethical speech can be both courteous and forceful: one may begin gently to maintain decorum and receptivity, yet speak with firm severity when confronting adharma. The verse praises disciplined rhetoric—pleasant in form, truthful and even fear-inducing in its moral consequence.
Sañjaya describes a principal speaker (contextually, a leading counselor or envoy in the Udyoga Parva’s negotiations) delivering a carefully crafted address: pleasing and articulate, but alarming to the Dhārtarāṣṭras because it exposes their peril and wrongdoing, moving from soft opening to stern admonition.