Mahabharata — Udyoga Parva, Shloka 43
Udyoga-parva Adhyāya 50 — Dhṛtarāṣṭra’s Appraisal of Bhīmasena (भीमसेनभयवर्णनम्)
Devanagari script
अविषदह्ा[मनावार्य तीव्रवेगपराक्रमम् । पश्यामीवातिताम्राक्षमापतन्तं वृकोदरम्
Translation
ਉਸ ਦਾ ਹਮਲਾ ਅਸਹਿਣਯ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਦਾ ਵੇਗ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ—ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ (ਭੀਮ) ਇਸੇ ਪਾਸੇ ਦੌੜਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Word by Word
अविषहाम्unbearable (her/its)
अविषहाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअविषह (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
अनावार्यम्irresistible, not to be checked
अनावार्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअनावार्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
तीव्रवेगपराक्रमम्having fierce speed and prowess
तीव्रवेगपराक्रमम्:
Karma
TypeAdjective
Rootतीव्र-वेग-पराक्रम (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
पश्यामिI see
पश्यामि:
Karta
TypeVerb
Rootपश् (धातु)
FormPresent, First, Singular, Parasmaipada
इवas if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अतिताम्राक्षम्with exceedingly copper-red eyes
अतिताम्राक्षम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअति-ताम्र-अक्ष (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
आपतन्तम्rushing/falling upon, charging
आपतन्तम्:
Karma
TypeVerb
Rootआ-पत् (धातु) → आपतन्त् (वर्तमान कृदन्त)
FormMasculine, Accusative, Singular, शतृ (present active participle)
वृकोदरम्Vṛkodara (Bhīma)
वृकोदरम्:
Karma
TypeNoun
Rootवृकोदर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
Speaker
धृतराष्ट उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes