Shloka 15
Sanatsujāta on the Imperceptible Eternal Light (यत्तच्छुक्रं महज्ज्योतिः)
अड्गुष्ठमात्र: पुरुषो$न्तरात्मा लिड्रस्य योगेन स याति नित्यम् | तमीशमीड्यमनुकल्पमाद्यं पश्यन्ति मूढा न विराजमानम् | योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo ’ntarātmā liṅgasya yogena sa yāti nityam | tam īśam īḍyam anukalpam ādyaṃ paśyanti mūḍhā na virājamānam | yoginas taṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam ||
ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਿਰਦੇ-ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੰਗੂਠੇ ਜਿਤਨਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ, ਸੂਖਮ ਦੇਹ (ਲਿੰਗ-ਸ਼ਰੀਰ) ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਸਦਾ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ, ਸਤੁਤਿ-ਯੋਗ, ਸਰਵਸਮਰਥ, ਆਦਿਕਾਰਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹ-ਗ੍ਰਸਤ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ; ਯੋਗੀ ਜਨ ਹੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
सनत्सुजात उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts two perceptions: the deluded fail to recognize the ever-present, radiant Supreme Lord, while yogins—through inner discipline and clarity—directly perceive Him. It also explains transmigration as the jīva’s continual ‘going’ due to association with the subtle body (liṅga-śarīra).
In the Udyoga Parva’s Sanatsujātīya discourse, Sanatsujāta instructs (as a spiritual teacher) on the nature of the self, bondage, and the means of true vision. This verse advances the teaching by describing the indwelling self’s rebirth due to subtle-body linkage and affirming that yogic insight reveals the eternal Lord whom ordinary delusion obscures.