Shloka 30
वशमें आये हुए वधके योग्य शत्रुको कभी छोड़ना नहीं चाहिये। यदि अपना बल अधिक न हो तो नम्र होकर उसके पास समय बिताना चाहिये और बल होनेपर उसे मार ही डालना चाहिये; क्योंकि यदि शत्रु मारा न गया तो उससे शीघ्र ही भय उपस्थित होता है ।। दैवतेषु प्रयत्नेन राजसु ब्राह्मणेषु च । नियन्तव्य: सदा क्रोधो वृद्धबालातुरेषु च,देवता, ब्राह्मण, राजा, वृद्ध, बालक और रोगीपर होनेवाले क्रोधको प्रयत्नपूर्वक सदा रोकना चाहिये
vaśam āye hue vadhake yogya śatruko kabhī choḍanā nahīṁ cāhiye. yadi apanā bala adhika na ho to namra hokara usake pāsa samaya bitānā cāhiye aura bala honepara use mār hī ḍālanā cāhiye; kyoṅki yadi śatru mārā na gayā to usase śīghra hī bhaya upasthita hotā hai. daivateṣu prayatnena rājasu brāhmaṇeṣu ca | niyantavyaḥ sadā krodho vṛddha-bāla-ātureṣu ca ||
ਜੋ ਵੈਰੀ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵਧ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਆਪਣਾ ਬਲ ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨਿਮਰ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਮਾਂ ਕੱਟ ਕੇ ਮੌਕੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਬਲ ਮਿਲਣ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਵੈਰੀ ਨਾ ਮਰਿਆ ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ, ਅਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਰੋਗੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਦਾ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
विदुर उवाच
Educational Q&A
Vidura combines political realism with moral restraint: a dangerous enemy should not be spared once decisively within one’s power, yet one must discipline anger—especially toward those deserving reverence (gods, Brahmins, rulers) and those deserving compassion (the aged, children, the sick).
In the Udyoga Parva’s counsel-setting, Vidura is instructing on conduct and strategy amid rising conflict: how to handle enemies pragmatically while maintaining dharmic self-control in speech and temperament toward respected and vulnerable persons.