Shloka 19
उद्योगपर्व — विदुरनीतिः (Adhyāya 37): आयुःक्षयहेतवः, नीतिसूत्राणि, बलभेदाः, पाण्डव-विग्रहदोषदर्शनम्
अपण्डितो वापि सुहृत् पण्डितो वाप्यनात्मवान् | भारत! जो मित्र न हो, मित्र होनेपर भी पण्डित न हो, पण्डित होनेपर भी जिसका मन वशमें न हो, वह अपनी गुप्त मन्त्रणा जाननेके योग्य नहीं है ।। १८ ह ।। नापरीक्ष्य महीपाल: कुर्यात् सचिवमात्मन:
apaṇḍito vāpi suhṛt paṇḍito vāpy anātmavān | bhārata! yo mitra na ho, mitra bhūtvāpi yo na paṇḍitaḥ, paṇḍito bhūtvāpi yasya mano na vaśe, sa svaguhya-mantraṇā-jñāne na yogyas tiṣṭhati || nāparīkṣya mahīpālaḥ kuryāt sacivam ātmanaḥ ||
ਹੇ ਭਾਰਤ! ਜੋ ਅਣਪੜ੍ਹ/ਅਵਿਵੇਕੀ ਹੋਵੇ—ਭਾਵੇਂ ਸਨੇਹੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਕਹਲਾਵੇ ਪਰ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਜੋ ਨੇੜਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਮੰਤ੍ਰਣਾ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਨਾ ਸਮਝੋ। ਰਾਜਾ ਬਿਨਾਂ ਪਰਖੇ ਆਪਣੇ ਸਚਿਵ/ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨਾ ਕਰੇ।
विदुर उवाच
Educational Q&A
Confidential counsel should be shared only with a thoroughly tested minister who is wise, truly loyal, and self-controlled; learning without self-mastery is unsafe for state secrets.
In Vidura’s counsel to Dhṛtarāṣṭra during the Udyoga Parva, he lays down principles of royal policy: the king must scrutinize character and competence before appointing advisers and before entrusting them with secret deliberations.